Onderdeel 29
Aayoerveda – deel 29 maart 2025
AAYOERVEDA, DE WETENSCHAP VAN HET LEVEN
Luc Bael
DRAVYAGOENA CHIKITSAA (Farmacologie)
De volgende Aayoervedische therapie die aan bod komt in deze reeks is de farmacologie die Dravyagoena wordt genoemd. Dravya betekent ‘substantie, materie’ en goena betekent ‘eigenschap, kwaliteit’. Dravyagoena betekent dus letterlijk de eigenschappen van de substanties.
De gebruikte geneeskrachtige substanties zijn in de eerste plaats planten, maar ook mineralen, zouten, dierlijke substanties en oliën.
Dravyagoena omvat de kennis over de identificatie en eigenschappen van medicijnen, hun werking, gebruik, dosis, compatibiliteit, toedieningswijze en bereiding. Essentieel hierbij zijn de eigenschappen (goenas), de smaak (rasa), de smaak na vertering (vipaaka), de energie (vierya), de werking (karma) en de specifieke eigenschappen (prabhaava).
Kenmerken van aayoervedische medicijnen
Goena
Dit zijn de goervaadi goenas of 20 eigenschappen in de vorm van de tien paren van tegenstellingen. Als we de goenas kennen van de aayoervedische medicijnen dan weten we welke kenmerken eigen aan ziektepatronen ze kunnen corrigeren. Als een kruid bijvoorbeeld verkoelend is dan kan het gebruikt worden om een overmaat aan pitta te compenseren die het gevolg is van teveel hitte. Een aantal van deze eigenschappen hebben we al behandeld in de artikels over voeding maar het is belangrijk om deze hier toch nog even te herhalen.
CRITERIUM | EIGENSCHAP 1 | EIGENSCHAP 2 |
Gewicht | Zwaar (goeroe) | Licht (laghoe) |
Temperatuur | Warm (oeshna) | Koud (shieta) |
Vochtigheid | Droog (rōēksha) | Vochtig/ olieachtig (snigdha) |
Stevigheid | Vast, compact (sandra) | Vloeibaar (drava) |
Intensiteit | Snel, scherp, indringend (tiekshna) | Traag (manda) |
Beweeglijkheid | Stabiel, statisch (sthira) | Beweeglijk (chala) |
Elasticiteit | Hard (kathina) | Zacht (mroedoe) |
Helderheid | Doorzichtig (vishada) | Ondoorzichtig (picchila) |
Textuur (oppervlak) | Glad, slijmerig (shlakshna) | Ruw (khaara) |
Structuur | Subtiel (sōēkshma) | Grof (sthōēla) |
Rasa
Dit zijn de zes smaken die we ook onder de rubriek voeding hebben toegelicht. De volgende tabel geeft het effect van deze smaken op de doshas weer (+ betekent toename, - betekent afname van de dosha).
Smaken | Elementen | Vaata | Pitta | Kapha |
ZOET (madhoera) | aarde en water | - | - | + |
ZUUR (amla) | aarde en vuur | - | + | + |
ZOUT (lavana) | vuur en water | - | + | + |
SCHERP (katoe) | vuur en lucht | + | + | - |
BITTER (tikta) | lucht en ether | + | - | - |
WRANG (kashaaya) | aarde en lucht | + | - | - |
Vipaaka
Vipaaka is de smaak na vertering. Voeding neemt na het verteren een nieuwe smaak aan die het effect bepaalt op het ganse lichaam in de zin van anabolisch (opbouw), metabolisch (behoud) of katabolisch (afbraak).
Vierya
Vierya is de energetische werking van een stof die verwarmend of verkoelend kan zijn.
Prabhaava
Prabhava is het specifieke vermogen van geneeskundige substanties om op een uniek, direct en subtiel niveau in te werken op lichaam en geest.
Karma
Karma of werking is het resultaat van de synergie van alle voorgaande kwaliteiten van de plant: goenas, rasa, vipaaka, vierya en prabhaava.
Indeling van de aayoervedische medicijnen op basis van hun vorm
Ayoervedische medicijnen kunnen in verschillende vormen worden toegediend.
Svarasa: vers koudgeperst sap van de plant of vrucht.
Kalka: pulp of kruidenbrei gemaakt door kruiden fijn te pletten; soms voegt men ghee, honing of suiker toe.
Phaanta: heet infuus.
Hima: koud infuus.
Kvaatha: afkooksel van verse of gedroogde planten (soms verkocht in de vorm van korrels die moeten opgelost worden in water).
Aasava: medicinale wijn gemaakt van vers sap en kruiden die men laat fermenteren tot een alcoholgehalte van 5 tot 15% wordt verkregen. Door het indringend vermogen van de alcohol wordt de plant gemakkelijk opgenomen in het lichaam. Aasavas werken in op het spijsverteringsstelsel.
Arishta: gefermenteerd afkooksel van planten, dat inwerkt op de lever, de weefsels en de cellen. Vb. Dashamōēlarishta op basis van 10 wortels.
Bhasma: medicinale as op basis van metalen zoals goud, zilver, ijzer, kwik of koper, gezuiverd door veelvuldig verhitten en spoelen; sommige van deze bhasmas zijn verboden in een aantal Europese landen.
Chōērna: fijn kruidenpoeder. Bv. Triphalaa chōērna.
Ghrita: medicinale planten bereid in ghee; ghee is zeer opneembaar en kan de bloed-hersenbarrière doordringen, wat een voordeel biedt voor stoffen die de hersenen en het zenuwstelsel moeten bereiken.
Goegoelloes: pillen op basis van Goeggoel (hars van de Comiphora moekoel).
Lepa: medicinale pasta.
Avaleha: medicinale pasta op basis van amla.
Prash: soort jam op basis van kruiden bereid met ghee, bv. de rasaayana Chyavaanapraash (ghee, honing, rietsuiker, amla, kardemom, ashwagandha, pippalie, poenarnavaa, harietakie, shataavarie, goedoechie, vidaarie, …).
Rasa: preparaten met mineralen als voornaamste component.
Taila: medicinale olie gekookt met een aftreksel van kruiden.
Vati of goetikaa: pillen of tabletten.
Lavanas: zoutsoorten.
Rasaayana
Rasaayana betekent verjongingstherapie. Ze kan het verouderingsproces vertragen, de jeugdigheid bewaren en het geheugen en de cellulaire intelligentie verbeteren. Rasaayana helpt het evenwicht te herstellen tussen de drie doshas, de zeven dhaatoes, de drie malas, de subtiele essenties (praana, tejas, ojas) en lichaam en geest.
Rasaayana kruiden moeten de volgende eigenschappen hebben:
Diepana: agni verhogen.
Paachana: toxines verbranden.
Baalya: versterken.
Jievanieya: verlengt de levensduur.
Broehana: voedend.
Optioneel: vaajiekaranam: afrodisiacum.
De keuze van de rasaayana kruiden hangt af van het seizoen, de Prakriti, de Vikriti, en de specifieke ziekte of aandoening.
Rasaayana en de seizoenen
Winter en vroege lente (kapha): Pippalie rasaayana.
Late lente en zomer (pitta): Shataavarie rasaayana.
Herfst en vroege winter (vaata): Ashwaganda rasaayana.
Rasaayana en Prakriti-Vikriti
Men kan een rasaayana kiezen op basis van de Prakriti en/of de Vikriti van de persoon.
Vaata: Ashwagandhaa, Goeggoeloe of Dashamōēla rasaayana.
Pitta: Shataavarie of Goedoechie rasaayana.
Kapha: Pippalie of Poenarnavaa rasaayana.
Rasaayana en dhaatoes
Men kan een rasaayana kiezen op basis van de weefsels die verzwakt zijn.
Opdat de rasaayana de dhaatoes waarvoor ze bedoeld zijn beter zouden kunnen bereiken kunnen ze ingenomen worden samen met stoffen die het transport naar de weefsels bevorderen (anoepaana).
Sommige substanties fungeren als katalysator (yogavaahi) voor de rasaayana kruiden en dragen op die manier bij tot een betere opname van de rasaayana door de weefsels. De meest gebruikte yogavaahi substanties zijn:
Mengsel van gelijke volumes ghee en honing.
Melk.
Gember thee.
Ui en knoflook.
Alcoholische preparaten (arishtas en aasavas).
Chyavaanapraash (op basis van honing, ghee, aamalakie en andere kruiden).
De tabel hierna vermeldt de geschikte rasaayanakruiden voor elk van de dhaatoes en de bijhorende anoepaana en yogavaahi.
Dhaatoe (weefsel) | Rasaayana | Anoepaana (voertuig) | Yogavaahi (katalysator) |
Rasa (plasma) | Verse gember | Melk (V,P) | Draakshaasava |
Rakta (bloed) | Goedoechie Manjishthaa | Granaatappelsap (P,K) | Draakshaasava |
Maamsa (spieren) | Ashwagandhaa | Mengsel van gelijke volumes ghee en honing (V,P,K) | Balaarishta Mahaanaaraayana olie |
Meda (vet) | Chitrak | Ghee (V,P) | Koemarie aasava |
Ashti (bot) | Goeggoeloe | Melk (V,P) of amandel melk (V,P) | Dashamōēlaarishta |
Majjaa | Brahmie | Ghee (V,P) | Brahmie prash |
Shoekra (man) | Ashwagandaa | Melk (V,P) | Ashwagandhaadyarishta |
Aartava (vrouw) | Ashoka | Aloë vera sap (V,P,K) | Ashokaarishta |
