Online leesversie

Aayoerveda – de wetenschap van het leven

Luc Bael

Onderdeel 29 van 34 · 34 artikelen · 2022–2025

Inhoud — 34 onderdelen
  1. 1. Aayoerveda – deel 1 april 2022
  2. 2. Aayoerveda – deel 2 mei 2022
  3. 3. AAYOERVEDA – deel 3 juni 2022
  4. 4. Aayoerveda – deel 4 september 2022
  5. 5. Aayoerveda – deel 5 oktober 2022
  6. 6. Aayoerveda – deel 6 november 2022
  7. 7. Aayoerveda – deel 7 januari 2023
  8. 8. Aayoerveda – deel 8 februari 2023
  9. 9. Aayoerveda – deel 9 maart 2023
  10. 10. Aayoerveda – deel 10 april 2023
  11. 11. Aayoerveda – deel 11 mei 2023
  12. 12. Aayoerveda – deel 12 juni 2023
  13. 13. Aayoerveda – deel 13 september 2023
  14. 14. Aayoerveda – deel 14 oktober 2023
  15. 15. Aayoerveda – deel 15 november 2023
  16. 16. Aayoerveda – deel 16 december 2023
  17. 17. Aayoerveda – deel 17 januari 2024
  18. 18. Aayoerveda – deel 18 februari 2024
  19. 19. Aayoerveda – deel 19 maart 2024
  20. 20. Aayoerveda – deel 20 april 2024
  21. 21. Aayoerveda – deel 21 mei 2024
  22. 22. Aayoerveda – deel 22 juni 2024
  23. 23. Aayoerveda – deel 23 september 2024
  24. 24. Aayoerveda – deel 24 oktober 2024
  25. 25. Aayoerveda – deel 25 november 2024
  26. 26. Aayoerveda – deel 26 december 2024
  27. 27. Aayoerveda – deel 27 januari 2025
  28. 28. Aayoerveda – deel 28 februari 2025
  29. 29. Aayoerveda – deel 29 maart 2025
  30. 30. Aayoerveda – deel 30 april 2025
  31. 31. Aayoerveda – deel 31 mei 2025
  32. 32. Aayoerveda – deel 32 juni 2025
  33. 33. Aayoerveda – deel 33 juli 2025
  34. 34. Aayoerveda – deel 34 augustus 2025
Tekstgrootte
Bekijk in pdf · p. 161 ↗

Onderdeel 29

Aayoerveda – deel 29 maart 2025

AAYOERVEDA, DE WETENSCHAP VAN HET LEVEN

Luc Bael

DRAVYAGOENA CHIKITSAA (Farmacologie)

De volgende Aayoervedische therapie die aan bod komt in deze reeks is de farmacologie die Dravyagoena wordt genoemd. Dravya betekent ‘substantie, materie’ en goena betekent ‘eigenschap, kwaliteit’. Dravyagoena betekent dus letterlijk de eigenschappen van de substanties.

De gebruikte geneeskrachtige substanties zijn in de eerste plaats planten, maar ook mineralen, zouten, dierlijke substanties en oliën.

Dravyagoena omvat de kennis over de identificatie en eigenschappen van medicijnen, hun werking, gebruik, dosis, compatibiliteit, toedieningswijze en bereiding. Essentieel hierbij zijn de eigenschappen (goenas), de smaak (rasa), de smaak na vertering (vipaaka), de energie (vierya), de werking (karma) en de specifieke eigenschappen (prabhaava).

Kenmerken van aayoervedische medicijnen

Goena

Dit zijn de goervaadi goenas of 20 eigenschappen in de vorm van de tien paren van tegenstellingen. Als we de goenas kennen van de aayoervedische medicijnen dan weten we welke kenmerken eigen aan ziektepatronen ze kunnen corrigeren. Als een kruid bijvoorbeeld verkoelend is dan kan het gebruikt worden om een overmaat aan pitta te compenseren die het gevolg is van teveel hitte. Een aantal van deze eigenschappen hebben we al behandeld in de artikels over voeding maar het is belangrijk om deze hier toch nog even te herhalen.

CRITERIUM

EIGENSCHAP 1

EIGENSCHAP 2

Gewicht

Zwaar (goeroe)

Licht (laghoe)

Temperatuur

Warm (oeshna)

Koud (shieta)

Vochtigheid

Droog (rōēksha)

Vochtig/ olieachtig (snigdha)

Stevigheid

Vast, compact (sandra)

Vloeibaar (drava)

Intensiteit

Snel, scherp, indringend (tiekshna)

Traag (manda)

Beweeglijkheid

Stabiel, statisch (sthira)

Beweeglijk (chala)

Elasticiteit

Hard (kathina)

Zacht (mroedoe)

Helderheid

Doorzichtig (vishada)

Ondoorzichtig (picchila)

Textuur (oppervlak)

Glad, slijmerig (shlakshna)

Ruw (khaara)

Structuur

Subtiel (sōēkshma)

Grof (sthōēla)


Rasa

Dit zijn de zes smaken die we ook onder de rubriek voeding hebben toegelicht. De volgende tabel geeft het effect van deze smaken op de doshas weer (+ betekent toename, - betekent afname van de dosha).

Smaken

Elementen

Vaata

Pitta

Kapha

ZOET (madhoera)

aarde en water

-

-

+

ZUUR (amla)

aarde en vuur

-

+

+

ZOUT (lavana)

vuur en water

-

+

+

SCHERP (katoe)

vuur en lucht

+

+

-

BITTER (tikta)

lucht en ether

+

-

-

WRANG (kashaaya)

aarde en lucht

+

-

-

Vipaaka

Vipaaka is de smaak na vertering. Voeding neemt na het verteren een nieuwe smaak aan die het effect bepaalt op het ganse lichaam in de zin van anabolisch (opbouw), metabolisch (behoud) of katabolisch (afbraak).

Vierya

Vierya is de energetische werking van een stof die verwarmend of verkoelend kan zijn.

Prabhaava

Prabhava is het specifieke vermogen van geneeskundige substanties om op een uniek, direct en subtiel niveau in te werken op lichaam en geest.

Karma

Karma of werking is het resultaat van de synergie van alle voorgaande kwaliteiten van de plant: goenas, rasa, vipaaka, vierya en prabhaava.

Indeling van de aayoervedische medicijnen op basis van hun vorm

Ayoervedische medicijnen kunnen in verschillende vormen worden toegediend.

Svarasa: vers koudgeperst sap van de plant of vrucht.

Kalka: pulp of kruidenbrei gemaakt door kruiden fijn te pletten; soms voegt men ghee, honing of suiker toe.

Phaanta: heet infuus.

Hima: koud infuus.

Kvaatha: afkooksel van verse of gedroogde planten (soms verkocht in de vorm van korrels die moeten opgelost worden in water).

Aasava: medicinale wijn gemaakt van vers sap en kruiden die men laat fermenteren tot een alcoholgehalte van 5 tot 15% wordt verkregen. Door het indringend vermogen van de alcohol wordt de plant gemakkelijk opgenomen in het lichaam. Aasavas werken in op het spijsverteringsstelsel.

Arishta: gefermenteerd afkooksel van planten, dat inwerkt op de lever, de weefsels en de cellen. Vb. Dashamōēlarishta op basis van 10 wortels.

Bhasma: medicinale as op basis van metalen zoals goud, zilver, ijzer, kwik of koper, gezuiverd door veelvuldig verhitten en spoelen; sommige van deze bhasmas zijn verboden in een aantal Europese landen.

Chōērna: fijn kruidenpoeder. Bv. Triphalaa chōērna.

Ghrita: medicinale planten bereid in ghee; ghee is zeer opneembaar en kan de bloed-hersenbarrière doordringen, wat een voordeel biedt voor stoffen die de hersenen en het zenuwstelsel moeten bereiken.

Goegoelloes: pillen op basis van Goeggoel (hars van de Comiphora moekoel).

Lepa: medicinale pasta.

Avaleha: medicinale pasta op basis van amla.

Prash: soort jam op basis van kruiden bereid met ghee, bv. de rasaayana Chyavaanapraash (ghee, honing, rietsuiker, amla, kardemom, ashwagandha, pippalie, poenarnavaa, harietakie, shataavarie, goedoechie, vidaarie, …).

Rasa: preparaten met mineralen als voornaamste component.

Taila: medicinale olie gekookt met een aftreksel van kruiden.

Vati of goetikaa: pillen of tabletten.

Lavanas: zoutsoorten.

Rasaayana

Rasaayana betekent verjongingstherapie. Ze kan het verouderingsproces vertragen, de jeugdigheid bewaren en het geheugen en de cellulaire intelligentie verbeteren. Rasaayana helpt het evenwicht te herstellen tussen de drie doshas, de zeven dhaatoes, de drie malas, de subtiele essenties (praana, tejas, ojas) en lichaam en geest.

Rasaayana kruiden moeten de volgende eigenschappen hebben:

Diepana: agni verhogen.

Paachana: toxines verbranden.

Baalya: versterken.

Jievanieya: verlengt de levensduur.

Broehana: voedend.

Optioneel: vaajiekaranam: afrodisiacum.

De keuze van de rasaayana kruiden hangt af van het seizoen, de Prakriti, de Vikriti, en de specifieke ziekte of aandoening.

Rasaayana en de seizoenen

Winter en vroege lente (kapha): Pippalie rasaayana.

Late lente en zomer (pitta): Shataavarie rasaayana.

Herfst en vroege winter (vaata): Ashwaganda rasaayana.

Rasaayana en Prakriti-Vikriti

Men kan een rasaayana kiezen op basis van de Prakriti en/of de Vikriti van de persoon.

Vaata: Ashwagandhaa, Goeggoeloe of Dashamōēla rasaayana.

Pitta: Shataavarie of Goedoechie rasaayana.

Kapha: Pippalie of Poenarnavaa rasaayana.

Rasaayana en dhaatoes

Men kan een rasaayana kiezen op basis van de weefsels die verzwakt zijn.
Opdat de rasaayana de dhaatoes waarvoor ze bedoeld zijn beter zouden kunnen bereiken kunnen ze ingenomen worden samen met stoffen die het transport naar de weefsels bevorderen (anoepaana).

Sommige substanties fungeren als katalysator (yogavaahi) voor de rasaayana kruiden en dragen op die manier bij tot een betere opname van de rasaayana door de weefsels. De meest gebruikte yogavaahi substanties zijn:

Mengsel van gelijke volumes ghee en honing.

Melk.

Gember thee.

Ui en knoflook.

Alcoholische preparaten (arishtas en aasavas).

Chyavaanapraash (op basis van honing, ghee, aamalakie en andere kruiden).

De tabel hierna vermeldt de geschikte rasaayanakruiden voor elk van de dhaatoes en de bijhorende anoepaana en yogavaahi.

Dhaatoe (weefsel)

Rasaayana

Anoepaana (voertuig)

Yogavaahi (katalysator)

Rasa (plasma)

Verse gember
Gedroogde gember
Toelsi

Melk (V,P)
Gember- of citroengrasthee (V,K)
Suikerriet sap (V,P)

Draakshaasava
Koemarie aasava

Rakta (bloed)

Goedoechie

Manjishthaa
Neem

Granaatappelsap (P,K)
Aloë vera sap (V,P,K)
Ghee (V,P,K)

Draakshaasava
Koemarie aasava
Lohaasava

Maamsa (spieren)

Ashwagandhaa
Balaa
Vidaarie

Mengsel van gelijke volumes ghee en honing (V,P,K)
Melk (V,P), Amandel melk (V,P)

Balaarishta
Ashwagandhaadyarishta

Mahaanaaraayana olie

Meda (vet)

Chitrak
Koetki
Shilaajit

Ghee (V,P)
Honing en warm water (V,K)
Sesamolie (V)

Koemarie aasava
Abhayaarishta
Pañchakola aasava

Ashti (bot)

Goeggoeloe
Kaama doedhaa
Tagara

Melk (V,P) of amandel melk (V,P)
Dashamōēla thee (V,K)
Kokosmelk (V,P)

Dashamōēlaarishta
Maharasnadi kvaatha
Bhallatak aasava

Majjaa
(zenuwweefsel, hersenen)

Brahmie
Jatamaamsi
Vacha

Ghee (V,P)
Amandel melk (V,P)
Jyotishmaati olie in melk (V,P,K)

Brahmie prash
Arvindaasava
Prasham

Shoekra (man)

Ashwagandaa
Kapikacchoe
Vidaarie

Melk (V,P)
Amandel melk (V,P)
Chyavaanapraash (V,K)

Ashwagandhaadyarishta
Chyavaanapraash
Draakshaasava.

Aartava (vrouw)

Ashoka
Koemaarie
Shataavarie

Aloë vera sap (V,P,K)
Hibiscus thee
Granaatappelsap (P,K)

Ashokaarishta
Koemarie aasava