Onderdeel 21
Aayoerveda – deel 21 mei 2024
AAYOERVEDA, DE WETENSCHAP VAN HET LEVEN
Luc Bael
AAYOERVEDISCHE DIAGNOSE
In het Westen verwijst de term diagnose over het algemeen naar het vaststellen van een ziekte nadat deze zich ontwikkeld heeft.
In Aayoerveda staat het concept diagnose echter voor het voortdurend in de gaten houden van de wisselwerkingen tussen orde (gezondheid) en wanorde (ziekte) in het lichaam met het oog op het voorkomen van ziekte. Het ziekteproces is een reactie tussen de doshas en de weefsels. De ziektesymptomen houden altijd verband met de verstoring van het evenwicht in de tridosha. Zodra we de aard van de evenwichtsstoornis kennen, kunnen we door een behandeling het evenwicht herstellen.
Aayoerveda leert zeer precieze methoden om inzicht te krijgen in het ziekteproces nog voordat er duidelijke tekenen van een ziekte zichtbaar zijn. Door het vroegtijdig opsporen van symptomen van evenwichtsverstoringen en ziektereacties in het lichaam kan de aard van toekomstige lichamelijke reacties vastgesteld worden.
Onderzoek van de pols, tong, ogen, nagels, urine, stoelgang en het gelaat kan daartoe subtiele aanwijzingen opleveren. Wie in Aayoerveda geschoold is, kan daaruit opmaken welke pathologische processen in het lichaam plaatsvinden, welke organen slechter functioneren en waar doshas en aama zich opgehoopt hebben. Door een regelmatige controle van deze lichaamsindicatoren kunnen zo al in een zeer vroeg stadium ziektesymptomen vastgesteld worden en derhalve preventieve maatregelen worden genomen.
Aayoervedische diagnose kent drie grote categorieën en acht methoden van klinisch onderzoek. We zullen beide groepen behandelen. In dit artikel behandelen we de drie categorieën.
Drie categorieëen van klinisch onderzoek (Trividhaa Pariekshaa)
Deze drie categorieën komen aan bod tijdens het klinisch onderzoek van de weefsels, de kanalen, en de verschillende ziektepatronen. Dit type van Aayoervedische diagnose wordt onderverdeeld in 3 grote categorieën:
Visuele inspectie (darshanam);
Palperen of aanraken (sparshanam);
Ondervraging (prashnam).
Visuele inspectie (darshanam)
Darshanam is het observeren van de eigenschappen van iemands constitutie, conditie en gedrag.
Hier worden een aantal zichtbare elementen onderzocht die ook voorkomen in de vragenlijsten om de Prakriti en Vikriti te bepalen, zoals grootte, gewicht, ledematen, hoofd, kenmerken en uitdrukking van het aangezicht, haar, nek, borst, buik, taille en heupen, nagels en zintuigorganen (huid, ogen, oren, neus, tong, met uitbreiding naar de mond en lippen). De vragenlijsten werden gepubliceerd in de tijdschriften van september en oktober 2022. Zij geven de relatieweer tussen de doshas en de bovengenoemde fysieke kenmerken.
Visuele inspectie geeft ook informatie over het ademhalingsstelsel, cardiovasculair stelsel, spijsverteringsstelsel, watermetabolisme, spierstelsel, vetmetabolisme en skelet.
Het behoort niet tot het programma van deze artikelenreeks om alle visuele diagnosetechnieken mee te geven. Deze behoren vooral tot de bevoegdheid van aayoervedische artsen of therapeuten.
De figuur hierna is bedoeld als voorbeeld van diagnose op basis van de visuele inspectie van het gelaat.
Palperen of aanraken (sparshanam)
Na de visuele inspectie gaat de therapeut het lichaam van de patiënt betasten, bekloppen of ausculteren al dan niet met een stethoscoop.
Via palperen kunnen knobbels ontdekt worden. Het type pijn dat gevoeld wordt tijdens de druk, de lichaamstemperatuur en vochtigheid van de huid kunnen een aanwijzing geven over de dosha die uit balans is.
De plaatsen in het lichaam die het meest worden onderzocht via sparshanam zijn de borst (hart en longen), de buik en de rug.
Bekloppen (aakotana) gebeurt met twee vingers van een verschillende hand, waarvan de ene de huid raakt en met de andere geklopt wordt op de eerste.
De diagnose wordt dan gesteld op basis van het geluid dat het kloppen teweeg brengt.
Ausculteren (shravanam) gebeurt met een stethoscoop of een gelijkaardig instrument. Hiermee worden vooral de ademhaling , het hart en de ingewanden onderzocht.
Sparshanam behoort tot de bevoegdheid van een ervaren arts of therapeut.
Ondervraging (prashnam)
Een goed Aayoervedisch therapeut verstaat de kunst om de juiste vragen te stellen. De bevraging slaat op de volgende aspecten.
Persoonlijke en familiale medische geschiedenis.
Welke ziekten, ongevallen, hospitalisaties en chirurgische ingrepen heeft de patiënt ondergaan? Welke ziekten komen voor in zijn/haar familie?
Specifieke informatie over de klachten en symptomen om het stadium van de ziekte te kunnen bepalen (sampraapti) en te onderzoeken welke doshas, dhaatoes en srotas betrokken zijn.
Eetlust, eet- en drinkgewoonten, verslavingen, slaap van de patiënt.
Familiale, sociale en professionele toestand van de patiënt (huwelijk, kinderen, werk).
Het sociaal leven van de patiënt.
Tijdens de bevraging let de arts niet alleen op de antwoorden van de patiënt maar ook op zijn/haar manier van spreken, geheugen en intelligentie.
Na de ondervraging worden de symptomen toegewezen aan kanalen (srotas) waarvan de werking verstoord is.
Acht methoden van klinisch onderzoek (Asthavidhaa pariekshaa)
De acht methoden die hier bedoeld worden zijn de volgende. We zullen ze één voor één bespreken.
Polsdiagnose (naadie pariekshaa).
Onderzoek van de urine (mōētra pariekshaa).
Onderzoek van de stoelgang (mala pariekshaa).
Onderzoek van de tong (jihva pariekshaa).
Onderzoek van de spraak (shabda pariekshaa).
Onderzoek van de ogen (drig pariekshaa).
Onderzoek van de lichaamsvorm (aakroeti pariekshaa).
Onderzoek via de tastzin (sparsha pariekshaa).
Polsdiagnose (Naadie pariekshaa)
Een veel toegepaste methode in Aayoerveda is de polsdiagnose.
Voordat men alles via de polsdiagnose kan waarnemen, zijn echter vele jaren ervaring en een grote intuïtie vereist om deze methode meester te worden. Een ervaren vaidya (ayoervedisch arts) is in staat om met behulp van polsdiagnose zonder vragen te stellen een volledig beeld te krijgen over de toestand van de patiënt.
De pols wordt gevoeld langs de spaakbeenkant (kant van de duim) van de pols met de wijs-, middel- en ringvinger.
De positie van de wijsvinger geeft de plaats aan van de vaata-dosha. Als vaata in iemands constitutie overheerst, dan voelt men de hartslag het best in de wijsvinger. Het is een snelle, veranderlijke en zwakke slag, die lijkt te bewegen als een slang. Dit type heet dan ook wel de 'slangehartslag' en wijst op verhoogde vaata in het lichaam.
De positie van de middelvinger komt overeen met de pitta-dosha. Overheerst in iemands constitutie pitta, dan voelt de pulsatie het sterkst in de middelvinger. Het is een krachtige, stampende, volle hartslag, die lijkt te bewegen als een springende kikker. Vandaar de naam 'kikkerhartslag'. Dit type wijst op verhoogde pitta.
Als kapha overheerst, is het kloppen van de hartslag het sterkst voelbaar in de ringvinger. Het is een diepe, trage, golvende pulsatie waarvan de beweging lijkt op het drijven van een zwaan. Ze wordt de 'zwanehartslag' genoemd.
Het ritme van de ochtendpols kan ook iets zeggen over de overheersende dosha.
V: 80-95
P 65-80
K 50-65.
De pols kan op 7 niveau’s gevoeld worden die elk een verschillend aspect van de fysieke en mentale gezondheidstoestand weerspiegelen.
Vikriti en de volgende holle organen: colon, dunne darm, galblaas, maag, blaas.
Manas Vikriti (huidige balans van de trigoena sattva, rajas en tamas).
Subdoshas (5 voor elke dosha).
Praana, Tejas en Ojas (subtiele essenties).
Dhaatoes (weefsels).
Manas Prakriti (aangeboren verhouding van de trigoena).
Prakriti en de volgende massieve organen longen, lever, nieren, milt en hart.
Voor de Prakriti wordt het resultaat van de polsdiagnose uitgedrukt in gehele getallen van 1 tot 3 voor elke dosha, bv. V1P3K2.
Voor de Vikriti wordt gewerkt met gehele en halve getallen tussen 1 en 4.5.
Bv. V1 P4.5K2. In dit voorbeeld is Pitta ernstig verstoord.
