Online leesversie

Aayoerveda – de wetenschap van het leven

Luc Bael

Onderdeel 4 van 34 · 34 artikelen · 2022–2025

Inhoud — 34 onderdelen
  1. 1. Aayoerveda – deel 1 april 2022
  2. 2. Aayoerveda – deel 2 mei 2022
  3. 3. AAYOERVEDA – deel 3 juni 2022
  4. 4. Aayoerveda – deel 4 september 2022
  5. 5. Aayoerveda – deel 5 oktober 2022
  6. 6. Aayoerveda – deel 6 november 2022
  7. 7. Aayoerveda – deel 7 januari 2023
  8. 8. Aayoerveda – deel 8 februari 2023
  9. 9. Aayoerveda – deel 9 maart 2023
  10. 10. Aayoerveda – deel 10 april 2023
  11. 11. Aayoerveda – deel 11 mei 2023
  12. 12. Aayoerveda – deel 12 juni 2023
  13. 13. Aayoerveda – deel 13 september 2023
  14. 14. Aayoerveda – deel 14 oktober 2023
  15. 15. Aayoerveda – deel 15 november 2023
  16. 16. Aayoerveda – deel 16 december 2023
  17. 17. Aayoerveda – deel 17 januari 2024
  18. 18. Aayoerveda – deel 18 februari 2024
  19. 19. Aayoerveda – deel 19 maart 2024
  20. 20. Aayoerveda – deel 20 april 2024
  21. 21. Aayoerveda – deel 21 mei 2024
  22. 22. Aayoerveda – deel 22 juni 2024
  23. 23. Aayoerveda – deel 23 september 2024
  24. 24. Aayoerveda – deel 24 oktober 2024
  25. 25. Aayoerveda – deel 25 november 2024
  26. 26. Aayoerveda – deel 26 december 2024
  27. 27. Aayoerveda – deel 27 januari 2025
  28. 28. Aayoerveda – deel 28 februari 2025
  29. 29. Aayoerveda – deel 29 maart 2025
  30. 30. Aayoerveda – deel 30 april 2025
  31. 31. Aayoerveda – deel 31 mei 2025
  32. 32. Aayoerveda – deel 32 juni 2025
  33. 33. Aayoerveda – deel 33 juli 2025
  34. 34. Aayoerveda – deel 34 augustus 2025
Tekstgrootte
Bekijk in pdf · p. 20 ↗

Onderdeel 4

Aayoerveda – deel 4 september 2022

AAYOERVEDA, DE WETENSCHAP VAN HET LEVEN

Luc Bael

De Ayoervedische klok

Onze doshas zijn doorlopend in beweging. Ze worden beïnvloed door onze de leeftijd, het seizoen en van het uur van de dag.

LEEFTIJD:

van 0 tot 16 jaar: groei en opbouw van het lichaam: de KAPHA-jaren (anabolisme)

van 16 tot 50 jaar: transformatie: de PITTA-fase (metabolisme)

van 50 jaar tot einde: geleidelijke afbouw van de vorm: de VAATA-fase (katabolisme)

TIJD VAN DE DAG:

Kapha-fase: van 6u tot 10u en van 18u tot 22u

Pitta-fase: van 10u tot 14u en van 22u tot 2u

Vaata-fase: van 14u tot 18u en van 2u tot 6u

SEIZOENEN:

Kapha: overheerst tijdens de late winter en in de lente (stabiliteit en groei).

Pitta: overheerst tijdens de zomer (hitte; felle kleuren).

Illustratie bij Aayoerveda 4Vaata: heerst over de herfst en de vroege winter (koude, wind, ruw en onrustig weer).

Illustratie bij Aayoerveda 4

In volgende lessen zullen we zien hoe we door voeding en levenswijze de doshas in balans kunnen houden tijdens elk van deze fasen.

Prakriti of de basisconstitutie

In de Saamkhya filosofie hebben we gezien dat Poeroesha keuzeloos passief Bewustzijn is terwijl Prakriti de natuur is, het creatieve potentieel, de kosmische Moederschoot.

In de Aayoerveda wordt de term Prakriti gebruikt in de betekenis van de individuele fysieke en psychologische aard van een persoon. De term Prakriti betekent in het Sanskriet letterlijk ‘originele (prak) schepping (kriti)’.

Aayoerveda gaat er van uit dat iedereen met een bepaalde basisconstitutie wordt geboren. Dit is de Prakriti, de verhouding van Vaata, Pitta en Kapha zoals die vertegenwoordigd was in het sperma en de eicel op het ogenblik van de bevruchting. De Prakriti refereert naar het DNA van de moderne geneeskunde. Deze verhouding wordt in de Aayoerveda uitgedrukt met behulp van getallen van 1 tot 3, bv. V2P3K1.

De basisconstitutie van iemand blijft tijdens zijn/haar leven onveranderd, daar zij genetisch bepaald is. De combinatie van doshas die tijdens de conceptie aanwezig was, blijft constant. Het hele leven lang worden we echter geconfronteerd met interne en externe invloeden die deze oorspronkelijke verhouding tussen de doshas onder druk zetten. Het klimaat, het uur van de dag, de seizoenen, de levensfase waarin men zich bevindt, de leefomstandigheden, stress, voeding en leefgewoonten hebben een invloed op de doshas en kunnen het oorspronkelijk evenwicht verstoren.

Een grondbeginsel in de Aayoervedische geneeskunde stelt dat men een evenwicht kan creëren tussen de doshas door zijn voeding en leefgewoonten te veranderen, om langs deze weg in te spelen op de veranderingen in de externe omgeving. Met evenwicht wordt niet bedoeld dat de drie doshas in gelijke hoeveelheid aanwezig moeten zijn maar dat men de Prakriti of de oorspronkelijke verhouding tussen de doshas zo goed mogelijk probeert in stand te houden.

Wanneer deze oorspronkelijke verhouding tussen de doshas verandert vanwege het weer, de voeding, de leefstijl, stress, emoties enz. dan wordt deze gewijzigde toestand van de doshas Vikriti genoemd.

De types

Globaal gesproken zijn er zeven constitutietypen:

Vaata

Pitta

Kapha

Vaata-Pitta

Pitta-Kapha

Vaata-Kapha

Vaata-Pitta-Kapha (saama dosha).

Wanneer één dosha de andere twee duidelijk overtreft, dan spreekt men van een één-dosha constitutie: V, P of K.

Wanneer twee doshas overheersen met een klein onderling verschil, dan spreekt men van een twee-dosha constitutie: VP, PK of VK.

Wanneer de drie doshas in mekaars buurt komen, dan spreekt men van een drie-dosha constitutie VPK (ook saama Prakriti genoemd). Deze laatste constitutie is ideaal maar zeldzaam. Deze mensen worden zelden ziek en verdragen om het even welk dieet, klimaat en routine.

Binnen deze zeven hoofdtypes zijn er talloze subtiele varianten, die samenhangen met de percentuele verdeling van de doshas Vaata, Pitta en Kapha in iemands constitutie.

Bepaling van de Prakriti

Echte vaidyas (ayoervedische artsen) bepalen de Prakriti aan de hand van polsdiagnose. Polsdiagnose is een vaardigheid die enkel door veel oefening en ervaring aangeleerd kan worden. Dr. Naveen Gupta is een in India opgeleide vaidya die in België woont (www.ayurve.eu). Ook in Nederland kan je Indische vaidyas vinden zoals Dr. Lita Dash (https://www.ayurvedaspecialist.nl/consult-boeken/).

Een andere methode om de Prakriti vast te stellen is de VPK-vragenlijst. Dit is een alternatief als de Prakriti niet door een vaidya kan worden bepaald.

De VPK-vragenlijst bestaat uit de volgende kolommen:

criterium: een aantal criteria, die betrekking hebben op verschillende aspecten van de persoon, zowel fysiek, mentaal als qua gedrag en levenswijze; bv. lichaamsbouw, huid, intelligentie, geheugen, dromen, carrière, favoriete weersomstandigheden, enz.

kenmerken met betrekking tot dit criterium voor elk van de doshas.

score: hier kan met behulp van een cijfer van 0 tot 3 aangegeven worden in welke mate de kenmerken voor elke dosha van toepassing zijn voor de persoon.

Bepaal voor elk criterium en elke dosha een score van 0 tot 3 die aangeeft in welke mate de kenmerken op jou van toepassing zijn. Als je kenmerken vertoont van meerdere doshas dan kan je aan elk ervan een score toekennen. Voor een bepaald criterium kan de score identiek zijn voor twee of zelfs drie doshas. Het is ook niet nodig om voor elk criterium de score 3 toe te kennen aan één van de doshas. Meerdere combinaties van scores tussen 0 en 3 zijn dus mogelijk.

Tel ten slotte de scores op voor elk van de doshas en bepaal tot welke van de zeven constituties je behoort: V, P, K, VP, VK, PK, VPK.

Wanneer één dosha de andere twee met meer dan 10 % overtreft, dan spreekt men van een één-dosha constitutie: V, P of K.

Wanneer twee doshas overheersen met een klein verschil (maximum 10%) dan spreekt men van een twee-dosha constitutie: VP, PK of VK.

Wanneer de drie doshas in mekaars buurt komen (onderling verschil max. 10%), dan spreekt men van een drie-dosha constitutie VPK (saama prakriti).

Het is aangewezen om je keuzes te baseren op een lange, representatieve en gezonde periode in je leven.

Voor de mentale kenmerken en deze die betrekking hebben op gedrag, kan het soms nuttig zijn om je voor het invullen van de vragenlijst te laten helpen door iemand van je gezin.

Eens je basisconstitutie of Prakriti gekend is zal je kunnen bepalen welke voeding en levenswijze voor jou aangewezen zijn om zo goed mogelijk in balans met je prakriti te blijven. We komen hier later nog uitgebreid op terug.

FYSIEKE KENMERKEN

CRITERIUM

VAATA

0-3

PITTA

0-3

KAPHA

0-3

lichaamsbouw

smal, tenger; soms heel lang of heel klein; duidelijk zichtbare botten en pezen

gemiddeld; gespierd maar niet te dik; zichtbare botten, pezen en aders

stevig; goed voorzien van vlees, spieren en vet; pezen, aders en botten zijn niet goed zichtbaar

gewicht

laag, neiging tot ondergewicht; komt moeilijk aan

gemiddeld

neiging tot overgewicht; komt snel aan

beendergestel

fragiel, fijn

gemiddeld

zwaar

gewrichten

droog, krakend, koud; duidelijk zichtbaar

gemiddeld; soms roodachtige huid rond gewrichten

sterk, gezond, gesmeerd; met goed ontwikkelde ligamenten

handen

klein, lang

gemiddeld

groot

kin

smal, driehoekig; soms scheef

geleidelijk versmallend, spits

rond, dubbel

kaken

gerimpeld, ingevallen

glad, plat; rode of roze tint

rond, vol

nek

dun, lang, soms naar één kant gedraaid; uitstekende adamsappel

gemiddeld; rood; weinig opvallende adamsappel

dik, kort, met plooien, onzichtbare adamsappel

schouders

slank, smal

doorsnee

zwaar, breed

borst

plat, ingevallen, zichtbare ribben; klein tepelhof en donkere tepels; weinig borsthaar

gemiddeld, rode tint; medium tepelhof en rode tepels; weinig borsthaar

breed, gespierd; groot tepelhof en bleke tepels; veel borsthaar

buik

mager, plat, ingevallen, koud

gemiddeld, warm

dik, vol; koud en klam

navel

klein, onregelmatig, gerimpeld, uitpuilend

ondiep, ovaal; uitpuilend

groot, diep, rond; strak

heupen

slank, smal; uitstekende darmbenen en heiligbeen

gemiddeld; zichtbare aders; soms rode billen

zwaar, breed; darmbenen, schaambeen en heiligbeen bedolven onder spieren en vet

huid

dun; droog, barstjes, schilferig, ruw, gerimpeld; donker, bruint snel, soms moedervlekken; koud

medium dikte; glad, vet; warm, bloost snel; rood of gelig, moedervlekken, puistjes, sproeten, acné; verbrandt snel

dik; vettig, zacht, glanzend; koud; bleek, wit; geen rimpels, elastisch

wangen

gerimpeld, ingevallen

glad, plat, rode of roze tint

rond, vol

ogen

klein, diepliggend, droog; actief, nerveus

helder; scherpe doordringende blik; gevoelig voor licht

groot, mooi; lange dikke wimpers en wenkbrauwen; zachte en vriendelijke blik

oogwit

droog; blauw tot bruin

geelrood

volkomen wit

iris

klein; zwart of bruin

grijs, groen of koperbruin

blauw of zwart

neus

onregelmatige vorm, scheef tussenschot; naar boven wijzend

lang en puntig, rood puntje van de neus

kort en rond; grote neusgaten

lippen

dun, droog, gebarsten, zwart/bruine zweem

rood of geelachtig, ontstoken, zacht

groot, vettig, glad, bleek, witachtig; vriendelijk glimlachend

tanden

klein, vooruitstekend (overbeet), onregelmatig; ruw; beslagen

gemiddelde grootte; geelachtige kleur

gezonde, regelmatige, grote en witte tanden

tandvlees

dun, wat ingevallen tandvlees

zacht tandvlees dat gemakkelijk bloedt en ontsteekt

stevig tandvlees

nagels

smal; droog, ruw, broos, breken gemakkelijk, gegroefd

normale grootte; scherp; buigzaam, roze tint, glanzend

dik; zacht, vettig, glad, glanzend, wit

haar

droog, ruw, broos, gespleten uiteinden; bruin of zwart; neiging tot hoofdroos

steil, vettig, dun, zacht; blond, rood of geel; vroegtijdig grijs

dik, krullend of golvend, vettig, zacht; alle kleuren; veel lichaamshaar

haargroei

neiging tot haaruitval

neiging tot kaalheid

weelderige haardos

eetlust

onregelmatig, weinig; eet laat ’s avonds

sterk; kan moeilijk een maaltijd overslaan; kan zich streng aan een dieet houden

matig maar regelmatig; kan soms maaltijd overslaan en lange tijd geconcentreerd werken zonder voedsel

dorst

veranderlijk; voorkeur voor warme dranken

groot; voorkeur voor verkoelende dranken

weinig dorst

vertering

moeilijk en onregelmatig; gasvorming, boeren; krampen

snel; brandend maagzuur, zure oprispingen

traag; zwaar, opgezwollen gevoel in de maag; slijmvorming; slaperigheid na de maaltijd

stoelgang

onregelmatig; neiging tot constipatie; gasvorming

frequente stoelgang

weinig stoelgang doch regelmatig; traag

feces

droog, hard

zacht, normaal

vettig, dik

urine

bleek, weinig urine

gele intense kleur; overvloedig

witachtig, troebel

polsslag

> 80 vrouwen
> 70 mannen

70-80 vrouwen
60-70 mannen

<70 vrouwen
<60 mannen

transpiratie

minimaal

overvloedig, vooral bij warmte

gemiddeld

lichaams-temperatuur

koude handen en voeten

heet, warm voorhoofd

laag

algemene gezondheid

weinig reserves en kracht; geringe immuniteit en vruchtbaarheid; genezen traag; klachten te wijten aan droogte (vb. constipatie), kouwelijkheid en slechte bloedcirculatie

gemiddelde gezondheid; veel energie en focus; klachten te wijten aan oververhitting (vb. koorts, ontsteking, diarree, maagzuur)

sterke gezondheid; veel reserves goede immuniteit en stressbestendigheid; goede vruchtbaarheid; ziekten ontwikkelen zich langzaam

stem

hoge stem

scherpe doordringende stem

lage volle stem; soms monotoon

slaap

kort, variabel, onderbroken, licht; moeilijk inslapen; vrees voor duisternis

diepe slaap tenzij te warm; gemiddelde slaaptijd; slapeloosheid indien uit balans

diep en lang; kan overal in slaap vallen; houdt van middagdutjes

uithoudings-vermogen

weinig

goed

groot

lichamelijke activiteit

beweeglijk, hyperactief; houden van bewegen, joggen en sport

gematigd, nauwkeurig, bedachtzaam

traag; houden niet van lichaamsbeweging behalve zwemmen

MENTALE KENMERKEN

intellect

snel van begrip, alert; soms verkeerde antwoorden of beslissingen ondanks grote overtuiging van gelijk; grote verbeeldingskracht

scherp, ordelijk en helder, juiste reactie; kritisch; onderzoekende analyserende geest; goed in organiseren en leiderschap

precies; traag van begrip, maar blijven onthouden wat ze begrepen hebben;

geheugen

goed op korte termijn; slecht op lange termijn

scherp, fotografisch geheugen

assimileert traag; zeer goed op lange termijn

concentratie

vaak afgeleid, veel ideeën

goed

traag

mentale activiteit

snel, hyperactief; kan overgaan in uitputting, CVS en depressie; maakt zich snel druk

geconcentreerd, gecontroleerd, houdt van precisie; lezen graag

komt langzaam op gang maar blijft doorgaan zodra op dreef; functioneert goed alleen maar minder goed in groep

stemming

verandert snel

vurig

stabiel

aard

levenslustig, blij, enthousiast, lacht gemakkelijk; creatief, initiatief nemend; flexibel; houdt van verandering en afwisseling

hartstochtelijk, intens; charmant, warm, hoffelijk; accuraat, energiek, pittige rijstijl; strijdvaardig; vastberaden; perfectionistisch

minzaam, sociaal vaardig, rustig, stabiel, gelijkmoedig, bedachtzaam, verdraagzaam

emoties

nervositeit, onzekerheid, bezorgdheid, angst voor eenzaamheid, afgesloten ruimten, hoogte en duisternis

irritatie, boosheid indien stress; haat, jaloezie; kunnen dominant en competitief zijn

hebzucht, bezitterigheid, afgunst, gehechtheid aan mensen en dingen; luiheid, apathie, depressie

dromen

veel dromen, waarvan de inhoud vaak wordt vergeten; snel, actief, vliegen, avontuurlijke reizen; angstige dromen, nachtmerries

ambitie, succes; oplossen van problemen; brand; gemiste afspraken, geweld, oorlog; rijkdom, schoonheid, gouden voorwerpen, luxe, geld.

dromen gerelateerd met water; rivieren, meren, zee, sneeuw, bloemen, zwanen; romantiek

besluitvaardigheid

snel, initiatief nemend

niet te snel maar vastberaden

denkt lang na vooraleer te beslissen

LEVENSWIJZE EN GEDRAG

carrière

kan geen zwaar werk aan maar houdt wel van een hectische baan; in staat tot multi-tasking; houdt van afwisseling en vrijheid

ambitieus, ondernemend, gaat strijdvaardig uitdagingen aan; goede leiders en zakenmensen; houden van edele beroepen (arts, ingenieur, rechter, advocaat, …)

voorkeur voor vast werk dat zekerheid en waardering oplevert; verzorgende beroepen; kunnen ook succesvol zijn in zaken wegens hun discipline

vrije tijd

houdt van verre reizen, contact met andere culturen; feestjes waar hij/zij met iedereen praat; rugzaktoerist

hobby’s moeten functioneel zijn en tot succes leiden; houdt van kwaliteit: luxueus eten en overnachten, theater en musea

koken, tuinieren op eigen tempo; gastvrij, houdt van contact met vaste vrienden; huismus

spraak

spreken snel, vlotte babbelaars; flexibele communicatie; onduidelijk, van de hak op de tak

scherp, duidelijk, doordringend; goed articulerend; overwogen, energiek; beperkt tot de essentie, houdt niet van babbelen of rond de pot draaien; krijgt graag gelijk; soms kwetsend, sarcastisch en kritisch

spreekt weinig maar de woorden zijn weloverwogen; spreekt traag; monotoon; goede moppentapper wegens goed geheugen

overtuiging

variabel

vasthoudend, fanatiek

consequent, stabiel

tred

snel en licht; haastig; vergeet bestemming, slentert; vlug afgeleid

hoor je aankomen; vastberaden, doelbewuste en stevige tred

langzaam en stevig; doelbewust; weinig pauze tot tocht volbracht

favoriete voeding

besteedt weinig aandacht aan voeding; kwaliteit is niet belangrijk; vergeten te eten of nemen snelle hap; houden van warme dranken en spijzen; voorkeur voor zoete, zure en zoute smaak

kwaliteit van voedsel is belangrijk; houdt van koude schotels en verkoelende dranken; voorkeur voor zoete, bittere en wrange smaak

houdt van lekker voedsel; voorkeur voor bittere, scherpe en wrange smaak

favoriet weer

houdt niet van koude en wind

houdt niet van warm weer; krijgt hoofdpijn van zonnebaden

houdt niet van vochtig en/of koud weer

omgaan met geld

geeft snel uit; kwaliteit is niet zo belangrijk: koopt prullen, gadgets en oude voorwerpen

bedachtzaam; koopt enkel kwaliteit, houdt van luxe; beschouwt uitgaven als investering in de toekomst

spaarzaam en doordacht, soms gierig; goede belegger; luxe is niet belangrijk, maar wel lekker voedsel

liefde en relaties

ether-types: filosofisch of spiritueel ingesteld, veel ideeën over relaties maar weinig kracht om deze te concretiseren, blijft vaak alleen;
lucht-types: fantasie, enthousiasme, zoeken afwisseling, avontuur en vrijheid in relaties

hartstochtelijk, jager; gaat naar de diepte in relaties, wil oorzaken van conflicten begrijpen; beëindigt relatie als de passie verdwenen is; vaak te veel in beslag genomen door zijn/haar beroep

romantisch; groot vermogen om lief te hebben; houdt van stabiele relaties, trouw; blijft soms te lang hangen in een slechte relatie

seksualiteit

houden van veel seksuele activiteit maar zijn snel klaar

hartstochtelijk, vurig; kunnen seks gebruiken om woede kwijt te raken

gelijkmatig libido; kan lang van seks genieten; kan meerdere partners aan; beste minnaars

TOTAAL PER DOSHA

Totale score Vaata

Totale score Pitta

Totale score Kapha