Onderdeel 4
Aayoerveda – deel 4 september 2022
AAYOERVEDA, DE WETENSCHAP VAN HET LEVEN
Luc Bael
De Ayoervedische klok
Onze doshas zijn doorlopend in beweging. Ze worden beïnvloed door onze de leeftijd, het seizoen en van het uur van de dag.
LEEFTIJD:
van 0 tot 16 jaar: groei en opbouw van het lichaam: de KAPHA-jaren (anabolisme)
van 16 tot 50 jaar: transformatie: de PITTA-fase (metabolisme)
van 50 jaar tot einde: geleidelijke afbouw van de vorm: de VAATA-fase (katabolisme)
TIJD VAN DE DAG:
Kapha-fase: van 6u tot 10u en van 18u tot 22u
Pitta-fase: van 10u tot 14u en van 22u tot 2u
Vaata-fase: van 14u tot 18u en van 2u tot 6u
SEIZOENEN:
Kapha: overheerst tijdens de late winter en in de lente (stabiliteit en groei).
Pitta: overheerst tijdens de zomer (hitte; felle kleuren).
Vaata: heerst over de herfst en de vroege winter (koude, wind, ruw en onrustig weer).

In volgende lessen zullen we zien hoe we door voeding en levenswijze de doshas in balans kunnen houden tijdens elk van deze fasen.
Prakriti of de basisconstitutie
In de Saamkhya filosofie hebben we gezien dat Poeroesha keuzeloos passief Bewustzijn is terwijl Prakriti de natuur is, het creatieve potentieel, de kosmische Moederschoot.
In de Aayoerveda wordt de term Prakriti gebruikt in de betekenis van de individuele fysieke en psychologische aard van een persoon. De term Prakriti betekent in het Sanskriet letterlijk ‘originele (prak) schepping (kriti)’.
Aayoerveda gaat er van uit dat iedereen met een bepaalde basisconstitutie wordt geboren. Dit is de Prakriti, de verhouding van Vaata, Pitta en Kapha zoals die vertegenwoordigd was in het sperma en de eicel op het ogenblik van de bevruchting. De Prakriti refereert naar het DNA van de moderne geneeskunde. Deze verhouding wordt in de Aayoerveda uitgedrukt met behulp van getallen van 1 tot 3, bv. V2P3K1.
De basisconstitutie van iemand blijft tijdens zijn/haar leven onveranderd, daar zij genetisch bepaald is. De combinatie van doshas die tijdens de conceptie aanwezig was, blijft constant. Het hele leven lang worden we echter geconfronteerd met interne en externe invloeden die deze oorspronkelijke verhouding tussen de doshas onder druk zetten. Het klimaat, het uur van de dag, de seizoenen, de levensfase waarin men zich bevindt, de leefomstandigheden, stress, voeding en leefgewoonten hebben een invloed op de doshas en kunnen het oorspronkelijk evenwicht verstoren.
Een grondbeginsel in de Aayoervedische geneeskunde stelt dat men een evenwicht kan creëren tussen de doshas door zijn voeding en leefgewoonten te veranderen, om langs deze weg in te spelen op de veranderingen in de externe omgeving. Met evenwicht wordt niet bedoeld dat de drie doshas in gelijke hoeveelheid aanwezig moeten zijn maar dat men de Prakriti of de oorspronkelijke verhouding tussen de doshas zo goed mogelijk probeert in stand te houden.
Wanneer deze oorspronkelijke verhouding tussen de doshas verandert vanwege het weer, de voeding, de leefstijl, stress, emoties enz. dan wordt deze gewijzigde toestand van de doshas Vikriti genoemd.
De types
Globaal gesproken zijn er zeven constitutietypen:
Vaata
Pitta
Kapha
Vaata-Pitta
Pitta-Kapha
Vaata-Kapha
Vaata-Pitta-Kapha (saama dosha).
Wanneer één dosha de andere twee duidelijk overtreft, dan spreekt men van een één-dosha constitutie: V, P of K.
Wanneer twee doshas overheersen met een klein onderling verschil, dan spreekt men van een twee-dosha constitutie: VP, PK of VK.
Wanneer de drie doshas in mekaars buurt komen, dan spreekt men van een drie-dosha constitutie VPK (ook saama Prakriti genoemd). Deze laatste constitutie is ideaal maar zeldzaam. Deze mensen worden zelden ziek en verdragen om het even welk dieet, klimaat en routine.
Binnen deze zeven hoofdtypes zijn er talloze subtiele varianten, die samenhangen met de percentuele verdeling van de doshas Vaata, Pitta en Kapha in iemands constitutie.
Bepaling van de Prakriti
Echte vaidyas (ayoervedische artsen) bepalen de Prakriti aan de hand van polsdiagnose. Polsdiagnose is een vaardigheid die enkel door veel oefening en ervaring aangeleerd kan worden. Dr. Naveen Gupta is een in India opgeleide vaidya die in België woont (www.ayurve.eu). Ook in Nederland kan je Indische vaidyas vinden zoals Dr. Lita Dash (https://www.ayurvedaspecialist.nl/consult-boeken/).
Een andere methode om de Prakriti vast te stellen is de VPK-vragenlijst. Dit is een alternatief als de Prakriti niet door een vaidya kan worden bepaald.
De VPK-vragenlijst bestaat uit de volgende kolommen:
criterium: een aantal criteria, die betrekking hebben op verschillende aspecten van de persoon, zowel fysiek, mentaal als qua gedrag en levenswijze; bv. lichaamsbouw, huid, intelligentie, geheugen, dromen, carrière, favoriete weersomstandigheden, enz.
kenmerken met betrekking tot dit criterium voor elk van de doshas.
score: hier kan met behulp van een cijfer van 0 tot 3 aangegeven worden in welke mate de kenmerken voor elke dosha van toepassing zijn voor de persoon.
Bepaal voor elk criterium en elke dosha een score van 0 tot 3 die aangeeft in welke mate de kenmerken op jou van toepassing zijn. Als je kenmerken vertoont van meerdere doshas dan kan je aan elk ervan een score toekennen. Voor een bepaald criterium kan de score identiek zijn voor twee of zelfs drie doshas. Het is ook niet nodig om voor elk criterium de score 3 toe te kennen aan één van de doshas. Meerdere combinaties van scores tussen 0 en 3 zijn dus mogelijk.
Tel ten slotte de scores op voor elk van de doshas en bepaal tot welke van de zeven constituties je behoort: V, P, K, VP, VK, PK, VPK.
Wanneer één dosha de andere twee met meer dan 10 % overtreft, dan spreekt men van een één-dosha constitutie: V, P of K.
Wanneer twee doshas overheersen met een klein verschil (maximum 10%) dan spreekt men van een twee-dosha constitutie: VP, PK of VK.
Wanneer de drie doshas in mekaars buurt komen (onderling verschil max. 10%), dan spreekt men van een drie-dosha constitutie VPK (saama prakriti).
Het is aangewezen om je keuzes te baseren op een lange, representatieve en gezonde periode in je leven.
Voor de mentale kenmerken en deze die betrekking hebben op gedrag, kan het soms nuttig zijn om je voor het invullen van de vragenlijst te laten helpen door iemand van je gezin.
Eens je basisconstitutie of Prakriti gekend is zal je kunnen bepalen welke voeding en levenswijze voor jou aangewezen zijn om zo goed mogelijk in balans met je prakriti te blijven. We komen hier later nog uitgebreid op terug.
FYSIEKE KENMERKEN | ||||||
CRITERIUM | VAATA | 0-3 | PITTA | 0-3 | KAPHA | 0-3 |
lichaamsbouw | smal, tenger; soms heel lang of heel klein; duidelijk zichtbare botten en pezen | gemiddeld; gespierd maar niet te dik; zichtbare botten, pezen en aders | stevig; goed voorzien van vlees, spieren en vet; pezen, aders en botten zijn niet goed zichtbaar | |||
gewicht | laag, neiging tot ondergewicht; komt moeilijk aan | gemiddeld | neiging tot overgewicht; komt snel aan | |||
beendergestel | fragiel, fijn | gemiddeld | zwaar | |||
gewrichten | droog, krakend, koud; duidelijk zichtbaar | gemiddeld; soms roodachtige huid rond gewrichten | sterk, gezond, gesmeerd; met goed ontwikkelde ligamenten | |||
handen | klein, lang | gemiddeld | groot | |||
kin | smal, driehoekig; soms scheef | geleidelijk versmallend, spits | rond, dubbel | |||
kaken | gerimpeld, ingevallen | glad, plat; rode of roze tint | rond, vol | |||
nek | dun, lang, soms naar één kant gedraaid; uitstekende adamsappel | gemiddeld; rood; weinig opvallende adamsappel | dik, kort, met plooien, onzichtbare adamsappel | |||
schouders | slank, smal | doorsnee | zwaar, breed | |||
borst | plat, ingevallen, zichtbare ribben; klein tepelhof en donkere tepels; weinig borsthaar | gemiddeld, rode tint; medium tepelhof en rode tepels; weinig borsthaar | breed, gespierd; groot tepelhof en bleke tepels; veel borsthaar | |||
buik | mager, plat, ingevallen, koud | gemiddeld, warm | dik, vol; koud en klam | |||
navel | klein, onregelmatig, gerimpeld, uitpuilend | ondiep, ovaal; uitpuilend | groot, diep, rond; strak | |||
heupen | slank, smal; uitstekende darmbenen en heiligbeen | gemiddeld; zichtbare aders; soms rode billen | zwaar, breed; darmbenen, schaambeen en heiligbeen bedolven onder spieren en vet | |||
huid | dun; droog, barstjes, schilferig, ruw, gerimpeld; donker, bruint snel, soms moedervlekken; koud | medium dikte; glad, vet; warm, bloost snel; rood of gelig, moedervlekken, puistjes, sproeten, acné; verbrandt snel | dik; vettig, zacht, glanzend; koud; bleek, wit; geen rimpels, elastisch | |||
wangen | gerimpeld, ingevallen | glad, plat, rode of roze tint | rond, vol | |||
ogen | klein, diepliggend, droog; actief, nerveus | helder; scherpe doordringende blik; gevoelig voor licht | groot, mooi; lange dikke wimpers en wenkbrauwen; zachte en vriendelijke blik | |||
oogwit | droog; blauw tot bruin | geelrood | volkomen wit | |||
iris | klein; zwart of bruin | grijs, groen of koperbruin | blauw of zwart | |||
neus | onregelmatige vorm, scheef tussenschot; naar boven wijzend | lang en puntig, rood puntje van de neus | kort en rond; grote neusgaten | |||
lippen | dun, droog, gebarsten, zwart/bruine zweem | rood of geelachtig, ontstoken, zacht | groot, vettig, glad, bleek, witachtig; vriendelijk glimlachend | |||
tanden | klein, vooruitstekend (overbeet), onregelmatig; ruw; beslagen | gemiddelde grootte; geelachtige kleur | gezonde, regelmatige, grote en witte tanden | |||
tandvlees | dun, wat ingevallen tandvlees | zacht tandvlees dat gemakkelijk bloedt en ontsteekt | stevig tandvlees | |||
nagels | smal; droog, ruw, broos, breken gemakkelijk, gegroefd | normale grootte; scherp; buigzaam, roze tint, glanzend | dik; zacht, vettig, glad, glanzend, wit | |||
haar | droog, ruw, broos, gespleten uiteinden; bruin of zwart; neiging tot hoofdroos | steil, vettig, dun, zacht; blond, rood of geel; vroegtijdig grijs | dik, krullend of golvend, vettig, zacht; alle kleuren; veel lichaamshaar | |||
haargroei | neiging tot haaruitval | neiging tot kaalheid | weelderige haardos | |||
eetlust | onregelmatig, weinig; eet laat ’s avonds | sterk; kan moeilijk een maaltijd overslaan; kan zich streng aan een dieet houden | matig maar regelmatig; kan soms maaltijd overslaan en lange tijd geconcentreerd werken zonder voedsel | |||
dorst | veranderlijk; voorkeur voor warme dranken | groot; voorkeur voor verkoelende dranken | weinig dorst | |||
vertering | moeilijk en onregelmatig; gasvorming, boeren; krampen | snel; brandend maagzuur, zure oprispingen | traag; zwaar, opgezwollen gevoel in de maag; slijmvorming; slaperigheid na de maaltijd | |||
stoelgang | onregelmatig; neiging tot constipatie; gasvorming | frequente stoelgang | weinig stoelgang doch regelmatig; traag | |||
feces | droog, hard | zacht, normaal | vettig, dik | |||
urine | bleek, weinig urine | gele intense kleur; overvloedig | witachtig, troebel | |||
polsslag | > 80 vrouwen | 70-80 vrouwen | <70 vrouwen | |||
transpiratie | minimaal | overvloedig, vooral bij warmte | gemiddeld | |||
lichaams-temperatuur | koude handen en voeten | heet, warm voorhoofd | laag | |||
algemene gezondheid | weinig reserves en kracht; geringe immuniteit en vruchtbaarheid; genezen traag; klachten te wijten aan droogte (vb. constipatie), kouwelijkheid en slechte bloedcirculatie | gemiddelde gezondheid; veel energie en focus; klachten te wijten aan oververhitting (vb. koorts, ontsteking, diarree, maagzuur) | sterke gezondheid; veel reserves goede immuniteit en stressbestendigheid; goede vruchtbaarheid; ziekten ontwikkelen zich langzaam | |||
stem | hoge stem | scherpe doordringende stem | lage volle stem; soms monotoon | |||
slaap | kort, variabel, onderbroken, licht; moeilijk inslapen; vrees voor duisternis | diepe slaap tenzij te warm; gemiddelde slaaptijd; slapeloosheid indien uit balans | diep en lang; kan overal in slaap vallen; houdt van middagdutjes | |||
uithoudings-vermogen | weinig | goed | groot | |||
lichamelijke activiteit | beweeglijk, hyperactief; houden van bewegen, joggen en sport | gematigd, nauwkeurig, bedachtzaam | traag; houden niet van lichaamsbeweging behalve zwemmen | |||
MENTALE KENMERKEN | ||||||
intellect | snel van begrip, alert; soms verkeerde antwoorden of beslissingen ondanks grote overtuiging van gelijk; grote verbeeldingskracht | scherp, ordelijk en helder, juiste reactie; kritisch; onderzoekende analyserende geest; goed in organiseren en leiderschap | precies; traag van begrip, maar blijven onthouden wat ze begrepen hebben; | |||
geheugen | goed op korte termijn; slecht op lange termijn | scherp, fotografisch geheugen | assimileert traag; zeer goed op lange termijn | |||
concentratie | vaak afgeleid, veel ideeën | goed | traag | |||
mentale activiteit | snel, hyperactief; kan overgaan in uitputting, CVS en depressie; maakt zich snel druk | geconcentreerd, gecontroleerd, houdt van precisie; lezen graag | komt langzaam op gang maar blijft doorgaan zodra op dreef; functioneert goed alleen maar minder goed in groep | |||
stemming | verandert snel | vurig | stabiel | |||
aard | levenslustig, blij, enthousiast, lacht gemakkelijk; creatief, initiatief nemend; flexibel; houdt van verandering en afwisseling | hartstochtelijk, intens; charmant, warm, hoffelijk; accuraat, energiek, pittige rijstijl; strijdvaardig; vastberaden; perfectionistisch | minzaam, sociaal vaardig, rustig, stabiel, gelijkmoedig, bedachtzaam, verdraagzaam | |||
emoties | nervositeit, onzekerheid, bezorgdheid, angst voor eenzaamheid, afgesloten ruimten, hoogte en duisternis | irritatie, boosheid indien stress; haat, jaloezie; kunnen dominant en competitief zijn | hebzucht, bezitterigheid, afgunst, gehechtheid aan mensen en dingen; luiheid, apathie, depressie | |||
dromen | veel dromen, waarvan de inhoud vaak wordt vergeten; snel, actief, vliegen, avontuurlijke reizen; angstige dromen, nachtmerries | ambitie, succes; oplossen van problemen; brand; gemiste afspraken, geweld, oorlog; rijkdom, schoonheid, gouden voorwerpen, luxe, geld. | dromen gerelateerd met water; rivieren, meren, zee, sneeuw, bloemen, zwanen; romantiek | |||
besluitvaardigheid | snel, initiatief nemend | niet te snel maar vastberaden | denkt lang na vooraleer te beslissen | |||
LEVENSWIJZE EN GEDRAG | ||||||
carrière | kan geen zwaar werk aan maar houdt wel van een hectische baan; in staat tot multi-tasking; houdt van afwisseling en vrijheid | ambitieus, ondernemend, gaat strijdvaardig uitdagingen aan; goede leiders en zakenmensen; houden van edele beroepen (arts, ingenieur, rechter, advocaat, …) | voorkeur voor vast werk dat zekerheid en waardering oplevert; verzorgende beroepen; kunnen ook succesvol zijn in zaken wegens hun discipline | |||
vrije tijd | houdt van verre reizen, contact met andere culturen; feestjes waar hij/zij met iedereen praat; rugzaktoerist | hobby’s moeten functioneel zijn en tot succes leiden; houdt van kwaliteit: luxueus eten en overnachten, theater en musea | koken, tuinieren op eigen tempo; gastvrij, houdt van contact met vaste vrienden; huismus | |||
spraak | spreken snel, vlotte babbelaars; flexibele communicatie; onduidelijk, van de hak op de tak | scherp, duidelijk, doordringend; goed articulerend; overwogen, energiek; beperkt tot de essentie, houdt niet van babbelen of rond de pot draaien; krijgt graag gelijk; soms kwetsend, sarcastisch en kritisch | spreekt weinig maar de woorden zijn weloverwogen; spreekt traag; monotoon; goede moppentapper wegens goed geheugen | |||
overtuiging | variabel | vasthoudend, fanatiek | consequent, stabiel | |||
tred | snel en licht; haastig; vergeet bestemming, slentert; vlug afgeleid | hoor je aankomen; vastberaden, doelbewuste en stevige tred | langzaam en stevig; doelbewust; weinig pauze tot tocht volbracht | |||
favoriete voeding | besteedt weinig aandacht aan voeding; kwaliteit is niet belangrijk; vergeten te eten of nemen snelle hap; houden van warme dranken en spijzen; voorkeur voor zoete, zure en zoute smaak | kwaliteit van voedsel is belangrijk; houdt van koude schotels en verkoelende dranken; voorkeur voor zoete, bittere en wrange smaak | houdt van lekker voedsel; voorkeur voor bittere, scherpe en wrange smaak | |||
favoriet weer | houdt niet van koude en wind | houdt niet van warm weer; krijgt hoofdpijn van zonnebaden | houdt niet van vochtig en/of koud weer | |||
omgaan met geld | geeft snel uit; kwaliteit is niet zo belangrijk: koopt prullen, gadgets en oude voorwerpen | bedachtzaam; koopt enkel kwaliteit, houdt van luxe; beschouwt uitgaven als investering in de toekomst | spaarzaam en doordacht, soms gierig; goede belegger; luxe is niet belangrijk, maar wel lekker voedsel | |||
liefde en relaties | ether-types: filosofisch of spiritueel ingesteld, veel ideeën over relaties maar weinig kracht om deze te concretiseren, blijft vaak alleen; | hartstochtelijk, jager; gaat naar de diepte in relaties, wil oorzaken van conflicten begrijpen; beëindigt relatie als de passie verdwenen is; vaak te veel in beslag genomen door zijn/haar beroep | romantisch; groot vermogen om lief te hebben; houdt van stabiele relaties, trouw; blijft soms te lang hangen in een slechte relatie | |||
seksualiteit | houden van veel seksuele activiteit maar zijn snel klaar | hartstochtelijk, vurig; kunnen seks gebruiken om woede kwijt te raken | gelijkmatig libido; kan lang van seks genieten; kan meerdere partners aan; beste minnaars | |||
TOTAAL PER DOSHA | Totale score Vaata | Totale score Pitta | Totale score Kapha |
