Onderdeel 28
Aayoerveda – deel 28 februari 2025
AAYOERVEDA, DE WETENSCHAP VAN HET LEVEN
Luc Bael
AAYOERVEDISCHE THERAPIEËN (CHIKITSAAS)
In het vorige artikel hebben we de verschillende behandelingen in het kader van de voorbereiding op panchakarma toegelicht (pōērvakarma).
In dit artikel komen de verschillende therapieën van de panchakarma aan bod evenals de nabehandeling na een panchakarmakuur (pashchaatkarma).
Panchakarma chikitsaa
Als de voorbereiding Pōērvakarma doeltreffend werd uitgevoerd werden de doshas teruggedreven werden naar hun zetels in het maagdarmkanaal: vaata in het colon, pitta in de dunne darm en kapha in de maag. Nu kunnen de therapieën van de eigenlijke panchakarma worden toegepast.
Het woord Panchakarma betekent vijf activiteiten. Het zijn vijf verschillende methoden om het lichaam te reinigen en om de overmaat aan doshas af te voeren uit het maagdarmkanaal, het bloed en het hoofd.
Vamana behandeling van de maag (zetel van Kapha): door braken wordt het teveel aan Kapha afgevoerd.
Virechana behandeling van de dunne darm (zetel van Pitta): het teveel aan Pitta wordt afgevoerd door middel van darmreinigende kruiden.
Basti behandeling van de dikke darm (zetel van Vaata): het teveel aan Vaata wordt afgevoerd door middel van een klysma.
Een andere plaats waar er ook eventueel opgehoopte doshas zijn opgeslagen, zijn keel en hoofd. Het afvoeren van het teveel aan doshas in dit gebied gebeurt door Nasya.
Ook het bloed kan een opslagplaats kan zijn van giftige stoffen. Soeshroeta beschreef Rakta mokshana reeds enkele eeuwen vóór Christus als methode om bloedreiniging toe te passen via aderlaten.
Dat betekent niet dat bij iedereen die een panchakarma kuur ondergaat elk van deze vijf therapieën worden toegepast. Panchakarma wordt voor iedereen individueel voorgeschreven op basis van de Prakriti en Vikriti van de persoon. Elke patiënt wordt tijdens de kuur van dichtbij gevolgd.
Het ideale tijdstip voor panchakarma is de overgang tussen de seizoenen.
Algemene voordelen van panchakarma
Aama wordt verwijderd uit alle weefsels en cellen.
Het natuurlijke evenwicht tussen de doshas wordt hersteld.
Het ziekteproces (samprapti) wordt omgekeerd.
De srotaamsi of kanalen worden gereinigd waardoor het lichaam beter gaat functioneren.
De immuniteit verhoogt.
Geestelijke helderheid, levensenergie en mededogen nemen toe.
De spijsvertering verbetert.
Algemene contra-indicaties voor panchakarma
Jonge kinderen onder de 7 jaar oud en verzwakte oudere mensen.
Zwangerschap of direct na de bevalling.
Hevige vorm van uitdroging.
Chronische tuberculose.
Chemotherapie of bestralingen.
Hartziekten met complicaties.
Hevige bloedingen.
Dieet en levenswijze gedurende Panchakarma
Gedurende de panchakarma dient voldoende rust te worden genomen. Vermoeiende lichamelijke activiteiten, luide muziek, laat opblijven en seks worden afgeraden.
De natuurlijke behoeften van het lichaam niet onderdrukken.
Binnen blijven bij extreem hoge of lage temperaturen en tocht vermijden.
Licht dieet op basis van kitchari. Gekoelde dranken of voedsel, melkproducten, witte suiker, cafeïne, drugs en alcohol worden vermeden
Vamana
Vamana is de verwijdering van opgehoopte kapha door therapeutisch braken. Vamana moet steeds gebeuren na snehana (inoliën) en svedana (zweten).
Het braken wordt opgewekt door middel van een kruidenbrouwsel.
Vamana verwijdert kapha niet alleen uit de maag maar uit elke plaats in het lichaam.
Vamana wordt in de praktijk weinig toegepast. In plaats van de braaktechniek geeft men kruiden om overtollig slijm te verwijderen bv. trikatoe.
Virechana
Virechana is het afvoeren van pitta via de darmen door het toedienen van purgerende middelen via de mond.
Virechana heeft meerdere gunstige effecten:
verwijdert pitta uit de rakta vaha srotas (kanalen die bloed transporteren), lever, gal, milt, zweetklieren, urinewegen, maag, dunne darm en colon;
pitta aama wordt verwijderd uit alle dhaatoes en cellen;
stimuleert jaathari en bhōēta agni (maag en lever) en balanceert de dhaatoe agnis in de weefsels;
de natuurlijke intelligentie van het lichaam wordt hersteld;
verbetert de toestand van Ojas, Tejas en Praana;
ook andere doshas worden door virechana geëlimineerd.
Voor virechana worden kruiden(complexen) of voedingsmiddelen gebruikt met een laxerende werking.
Sommige zijn mild laxerend: triphalaa, geweekte pruimen, aloë vera, aamalakie, bibithakie, nishottara,
Andere hebben een sterk laxerende werking: castor olie, senna, harietakie, gele distel koetki, arka of snoehie, aaragvadha, het complex Herbolax.
Virechana is aanbevolen bij huidziekten (acne, eczema, dermatitis, allergische huiduitslag, wondroos), chronische koorts, aambeien, vergrote lever of milt, geelzucht, jicht, glaucoom, ADHD, epilepsie, psychose, nausea gepaard met zure oprispingen, ascites (buikwaterzucht), overgeven van gal, ontstekingen op de urinewegen, parasieten, oogbindvliesontsteking.
Basti
Basti is het aanbrengen van een vloeistof in het colon, om langs die weg het lichaam voedende bestanddelen toe te dienen of om de overtollige vaata af te voeren uit het colon.
Vaata is het principe van beweging en de verspreiding van ziekte in het organisme kan niet zonder vaata. Dit houdt in dat het verwijderen van opgehoopte vaata een belangrijke stap is in het bestrijden van elke soort ziekte.
Werking van basti
De substanties toegediend via basti worden opgenomen door het slijmvlies van het colon en komen terecht in de aahaara rasa (eindproduct van verteerd voedsel en voorloper van de weefsels).
Van daaruit circuleren ze via de bloedsomloop doorheen alle zeven dhaatoes (weefsels).
Basti kan het ziekteproces terugdringen vanaf het 5° stadium (vyakti).
De beweging van alle doshas wordt omgekeerd en vanuit de weefsels in de richting van het maagdarmstelsel gestuurd.
Alle doshas die zich hebben genesteld in het colon worden verwijderd. Voor een blijvend succes moet de behandeling meermaals worden herhaald (kapha 3x, pitta 5à7 x, vaata 9 à 11 maal).
Substanties gebruikt voor basti zijn medicinale oliën, aftreksels van kruiden, vleesbouillon en beenmerg.
Bastis kunnen zowel een voedende als een reinigende werking hebben. De samenstelling varieert afhankelijk van de doshas die moeten geëlimineerd worden of van de organen die moeten behandeld worden.
Basti wordt aanbevolen voor personen met de volgende vaata-problemen: constipatie, diverticulose, winderigheid, nerveuze aandoeningen, chronische koorts, nierstenen, seksuele stoornissen, rugpijn, hernia, ischias, lumbago, lage rugpijn, artritis, ischias, reuma, jicht, spierspasmen, oorsuizen, hoofdpijn, nekpijn, hoofdpijn, slapeloosheid, afgenomen vitaliteit of seksuele kracht.
Rakta moksha
Rakta is het laten afvloeien van een kleine hoeveelheid bloed uit een ader (aderlaten). Een alternatief voor aderlaten is het gebruik van bloedzuigers.
In de klassieke aayoervedische literatuur wordt deze methode enkel vermeld door Soeshroeta en niet door Characa.
Rakta moksha vermindert de spanning veroorzaakt door pitta-toxines in het bloed en stimuleert de milt om meer vers bloed en anti-toxische substanties te produceren die het immuunsysteem verjongen.
In het algemeen wordt rakta moksha nog zelden toegepast. In plaats daarvan wordt vaak gebruik gemaakt van kruiden met een bloedreinigende werking zoals het complex Rog Nasak.
Nasya
Nasya betekent het toedienen van medicatie via de neus en het afvoeren via de neus van opgehoopte doshas in het gebied van neus, keel en hoofd.
Praana komt het lichaam binnen via de neus. Praana is belangrijk voor het functioneren van het brein en de zintuig- en actieorganen. Als praana verstoord is kunnen psycho-neurologische stoornissen optreden. Nasya herstelt de coördinatie tussen de zintuig- en actieorganen en zuivert naadies die verband houden met de hersenen en de wervelkolom.
Liggend met het hoofd achterover worden 5 druppels in elk neusgat aangebracht, vervolgens goed opsnuiven en een minuut blijven liggen.
Indicaties voor nasya zijn: kapha-stoornissen, droge neus, sinusverstopping, bacteriële infecties, keelontsteking, heesheid, hoofdpijn of stijfheid in de nek of schouders, tandpijn, epilepsie, stuipen, emotionele stress, spraakstoornissen, seksuele stoornissen, Parkinson, aangezichtsverlamming, jicht, glaucoom, hypofyse tumor, tintelend gevoel in het aangezicht, trekkende of hangende oogleden.
Pashchaatkarma
Na de eigenlijke panchakarma kuur dienen nog een aantal richtlijnen in acht te worden genomen. De nabehandeling wordt Pashchaatkarma genoemd en omhelst de volgende aspecten.
Aahaara (dieet)
Alle behandelingen van de Panchakarma met uitzondering van Nasya verminderen agni. Het is dus belangrijk om te beginnen met een kleine hoeveelheid licht verteerbaar voedsel en geleidelijk aan over te schakelen op een normaal dieet dat in overeenstemming is met de Prakriti van de persoon. Meestal wordt begonnen met rijstbereidingen en soep en pas later worden ghee en peulvruchten aan het menu toegevoegd.
Vihaara (levenswijze)
Aan de dagelijkse routine worden een aantal heilzame activiteiten toegevoegd zoals:
Yoga, wandelen en fysieke oefeningen.
Blootstelling aan zon- of maanlicht.
Japa, kiertan.
Aandachtig zijn bij alles wat je doet (mindfulness).
Meditatie, rustig zitten.
Rasaayana (verjongingstherapie)
We bespreken de diverse rasaayana behandelingen in een volgend artikel. Een middel dat vaak wordt voorgeschreven is een theelepel Chyavaanapraash pasta ’s morgens en ’s avonds.
Dravyagoena
Na een panchakarmakuur geeft de behandelende arts aan de patiënt meestal nog een aantal aayoervedische medicijnen mee die gedurende een beperkte periode moeten worden ingenomen.
Nasya
Het dagelijks aanbrengen van ghee in de neus brengt de drie doshas tot rust.
