Onderdeel 19
Aayoerveda – deel 19 maart 2024
AAYOERVEDA, DE WETENSCHAP VAN HET LEVEN
Luc Bael
ZIEKTE
Wat is ziekte volgens Aayoerveda?
Voordat we het over ziekte gaan hebben, zullen we moeten weten wat gezondheid betekent. Volgens Soeshroeta vertoont een gezond persoon de volgende kenmerken (Soeshroeta samhitaa, 15.38).
Hij/zij is gevestigd in het Zelf.
De doshas (vaata-pitta-kapha) verkeren in evenwicht.
Het verteringsvuur (agni) verkeert in een toestand van evenwicht.
De dhaatoes (weefsels) zijn goed gevormd.
De drie malas (afvalproducten urine, feces en zweet) worden in normale hoeveelheden geëlimineerd.
De lichaamsprocessen functioneren goed.
De geest, ziel en zintuigen zijn vol van gelukzaligheid.
Wanneer het evenwicht in één van deze systemen verstoord is, begint het ziekteproces waarbij tenslotte de weefsels worden aangetast.
Een van de definities van ziekte in Aayoerveda is: “ziekte ontstaat uit vermenging van doshas met doeshya”. Doeshya betekent letterlijk: dat wat kan aangetast worden. In de praktijk worden hiermee de dhaatoes of weefsels bedoeld.
Oorzaken van ziekte
De oorzaken van ziekte worden op meerdere manieren onderverdeeld. Aayoerveda onderscheidt de volgende categorieën.
Interne oorzaken, bv. ongeoorloofde vrees voor ziekte of onevenwicht in de doshas.
Externe oorzaken, bv. radioactieve straling, bacteriën, virussen, voedselvergiftiging, pollutie.
Korte termijn oorzaken, bv. chocolade eten kan een aanval van migraine uitlokken.
Lange termijn oorzaken, bv. roken veroorzaakt longkanker op lange termijn.
Enkelvoudige oorzaken, bv. een allergische reactie.
Meervoudige oorzaken, bv. iemand eet komkommer en ijskreem, gaat zwemmen in koud water, zit in de tocht, drinkt frisdrank met ijs en krijgt ’s avonds een verkoudheid.
Katalysatoren van sluimerende ziekten, bv. indien kapha verhoogd is kan de blootstelling aan pollen aanleiding geven tot astma of hooikoorts.
Seizoens- of plaatsgebonden oorzaken, bv. een woestijnklimaat kan pitta uit balans brengen.
Secundaire oorzaken of complicaties, bv. bronchitis kan ontaarden in pneumonie.
Verstoring van de doshas met aama.
Verstoring van de doshas zonder aama.
Fysieke oorzaken.
Mentale of psychische oorzaken.
Subtiele oorzaken die het individuele bewustzijn aantasten, bv genetische afwijkingen.
Oorzaken te wijten aan karma.
Niet luisteren naar de inherente intelligentie van het lichaam, bv. overeten.
Oorzaken gerelateerd aan tijd, bv. langdurige blootstelling aan straling of chemische substanties.
Oorzaken gerelateerd aan het milieu, bv. luchtvervuiling.
Oorzaken gerelateerd aan de seizoenen.
Verkeerd dieet, bv. verkeerde voedselcombinaties.
Bacteriën, virussen, parasieten.
Professionele oorzaken, bv. schilders die de geur van chemische verven inademen.
Lichamelijk of psychisch trauma.
Vatbaarheid voor ziekten
Iemands constitutie bepaalt hoe vatbaar hij/zij is voor ziekten.
Mensen met een Kapha-constitutie hebben een duidelijke aanleg voor Kapha-ziekten zoals amandelontsteking, verstopte sinusholten, bronchitis en oedeem.
Op dezelfde manier zijn mensen met een Pitta-constitutie vatbaarder voor gal- en leverstoornissen, problemen te wijten aan een te hoge zuurtegraad, maagzweren, gastritis en ontstekingen. Pitta-typen hebben ook vaak te lijden onder huidkwalen zoals galbulten en huiduitslag.
Vaata-types zijn bijzonder gevoelig voor gasvorming, pijn in de onderrug, artritis, ischias, verlamming en zenuwpijnen.
Agni en aama
De wortel van vele ziekten is aama. Aama ontwikkelt zich wanneer de functie van agni verminderd is. Agni is het biologische vuur dat de stofwisseling reguleert. We hebben agni uitvoerig besproken in één van de vorige artikels.
Wanneer agni verstoord raakt ten gevolge van een evenwichtsstoornis in de tridosha, wordt de stofwisseling daardoor ingrijpend beïnvloed. Het voedsel wordt dan niet voldoende verteerd en geabsorbeerd. Dit geeft aanleiding tot de vorming van aama of toxines. Deze toxines worden door het bloed opgenomen en komen in de bloedsomloop terecht. Zij hopen zich op in de zwakkere delen van het lichaam, waar ze tot krampen, verstoppingen, stagnaties en verzwakte organen leiden en de immuniteit van de weefsels verminderen. Uiteindelijk ontwikkelt zich in de aangetaste organen een ziekte.
Aayoerveda beschikt over twee groepen van behandelingen om aama te bestrijden.
Tot de eerste groep behoren de Shamana therapieën Diepana (agni aanwakkeren) en Paachana (toxines verbranden). Shamana beoogt het tot rust brengen, balanceren van de doshas. De kruidencomplexen Triphalaa en Trikatoe worden vaak gebruik voor deze doeleinden.
Overigens zijn er de diverse therapieën die behoren tot de groep Shodana of het verwijderen de overtollige doshas uit hun zetel.
Shamana is voor iedereen geschikt, ook voor ernstig verzwakte patiënten, terwijl men voor Shodana voldoende sterk moet zijn. We bespreken beide technieken in detail als de diverse aayoervedische therapieën aan bod komen.
Mentale en emotionele oorzaken van ziekte
Ziekte kan in de geest en de emoties beginnen en vervolgens het lichaam treffen. Elke waarneming, elke gedachte, elk gevoel is een biochemische gebeurtenis die van invloed is op de doshas, cellen, weefsels en organen.
Verhoogde vaata kan veroorzaakt zijn door angst, bezorgdheid, onzekerheid, rusteloosheid, nervositeit, verwarring en verdriet.
Verhoogde pitta kan veroorzaakt zijn door woede, afgunst, haat, ambitie, wedijver, kritiek, veroordeling, perfectionisme en controledrang.
Verhoogde kapha kan veroorzaakt zijn door hebzucht, gehechtheid, bezitterigheid, verveling, luiheid en lethargie.
Emoties hebben een affiniteit met bepaalde organen: verdriet en droefheid met longen en hart, woede met de lever, haat met de galblaas en angst met de nieren.
Onderdrukte emoties tasten de natuurlijke lichaamsweerstand aan en daardoor wordt het lichaam gevoeliger voor allergieën voor bepaalde substanties, zoals pollen, stof en geuren van bloemen.
Negatieve gevoelens kunnen zowel onszelf als anderen pijn doen. Als wij bijvoorbeeld woede of kritiek uiten, brengen wij anderen pijn toe. Aan de andere kant veroorzaakt onderdrukking van zulke gevoelens problemen voor onszelf, daar de stressrijke biochemie de inwendige organen en stelsels tot op celniveau beschadigt.
Als zowel het uiten als het onderdrukken van negatieve gevoelens schadelijk kan zijn, wat moeten wij dan doen wanneer deze emoties zich in ons ontwikkelen?
Op het moment dat het gevoel ontstaat, onderzoek je het. Stel dat het een gevoel van woede is. Geef het gevoel de volledige vrijheid om zich in jou tot uitdrukking te brengen. Kijk naar het gevoel - welk gevoel of welke emotie ook - zonder er een etiket op te plakken of het te benoemen. Dan worden de waarnemer en het waargenomene één. Neem het gevoel met je volledige bewustzijn waar, zonder scheiding tussen subject en object, zonder scheiding tussen jezelf en het gevoel. Geef het gevoel de vrijheid, laat het tot bloei komen en laat het langzaam oplossen.
Het gedicht “de Herberg” van Roemi illustreert op een mooie wijze hoe je op een gezonde en spirituele manier met emoties kan omgaan.
Dit mens-zijn is een soort herberg
Elke ochtend weer nieuw bezoek.
Een vreugde, een depressie, een benauwdheid,
een flits van inzicht komt als een onverwachte gast.
Verwelkom ze; ontvang ze allemaal gastvrij
zelfs als er een menigte verdriet binnenstormt
die met geweld je hele huisraad kort en klein slaat.
Behandel dan toch elke gast met eerbied.
Misschien komt hij de boel ontruimen
om plaats te maken voor extase.
De donkere gedachte, de schaamte, het venijn,
ontmoet ze bij de voordeur met een brede glimlach
en vraag ze om erbij te komen zitten.
Wees blij met iedereen die langskomt.
De hemel heeft ze stuk voor stuk gestuurd
om jou als raadgever te dienen.
Roemi, soefi mysticus uit de 13° eeuw.
