Onderdeel 5
Aayoerveda – deel 5 oktober 2022
AAYOERVEDA, DE WETENSCHAP VAN HET LEVEN
Luc Bael
Vikriti: de huidige toestand van de doshas
Naast de basisconstitutie hebben we ook een staat die de huidige toestand van de doshas uitdrukt. Deze toestand wordt in Aayoerveda Vikriti genoemd, wat betekent ‘veranderde toestand’, ‘verstoring’ of ‘ziekte’.
Bij een gezond persoon zijn de verhoudingen tussen de doshas van de Vikriti toestand dezelfde als deze bij de Prakriti toestand. Indien de huidige toestand van de doshas afwijkt van de Prakriti, wordt gezegd dat de doshas uit balans zijn. Vikriti is dus een kwalitatieve of kwantitatieve afwijking van de doshas ten opzichte van de basisconstitutie. Vikriti verhindert het evenwichtig functioneren van het organisme en kan op termijn aanleiding geven tot ziekte.
Aayoerveda probeert de Vikriti van iemand weer terug te brengen naar de Prakriti.
Een verschil tussen beide toestanden kan te wijten zijn aan voeding, levenswijze, verslavingen, hevige of onderdrukte emoties, stressvolle relaties of werkomstandigheden, weersomstandigheden en andere factoren die niet in harmonie zijn met de Prakriti van de persoon.
Er is een tendens dat de doshas die overheersen in de Prakriti de neiging hebben uit evenwicht te raken. Een Pitta-type zal bijv. neiging hebben nog meer Pitta te ontwikkelen door bijvoorbeeld chili pepers te eten, in de volle zon te werken of te roken.
Het is ook mogelijk dat in de Vikriti andere doshas verhoogd zijn dan deze die dominant zijn in de Prakriti. Een Vaata-type kan een verhoogde Pitta hebben door vaak in de zon te werken of scherp gekruid voedsel te eten, maar deze afwijkingen kunnen gemakkelijker gecorrigeerd worden dan wanneer een dosha die dominant is in de Prakriti uit balans is.
Bepaling van de Vikriti
Een Ayoervedisch arts (vaidya) kan de Vikriti vaststellen door middel van polsdiagnose. De Prakriti wordt gevoeld in de diepe pols (zevende niveau), de Vikriti in de oppervlakkige pols (eerste niveau). Het resultaat van de vikriti polsdiagnose wordt uitgedrukt in cijfers van 1 tot 4.5. Bv. V2P4K1. Als de prakriti gelijk is aan V2P3K1 dan betekent dit dat de pitta dosha uit balans is (4 i.p.v. 3).
Bij gebrek aan vaidya kan je de Vikriti bepalen aan de hand van een vragenlijst. In principe zou je dezelfde vragenlijst kunnen gebruiken als voor de bepaling van de prakriti, maar enkel voor de huidige toestand en dan de resultaten vergelijken met deze van de prakriti. De prakriti vragenlijst bevat echter een groot aantal kenmerken die ongewijzigd blijven gedurende het hele leven. Daarom werd voor de bepaling van de Vikriti een speciale vragenlijst ontwikkeld die vooral ontworpen is om te bepalen welke doshas uit balans zijn.
Geef voor elk criterium en elke dosha een score van 0 tot 3 die aangeeft in welke mate de kenmerken voor elke dosha op jou van toepassing zijn gedurende de huidige periode. De totale score voor elke dosha bepaalt in welke mate deze dosha uit balans is. Bij een score van 30 punten of meer is het aangewezen om de dosha opnieuw in balans te brengen.
In het volgend artikel zullen we een aantal algemene richtlijnen meegeven die helpen om de doshas terug te brengen naar hun oorspronkelijke verhouding (prakriti) en om erover te waken dat deze verhouding zo goed mogelijk bewaard blijft.
CRITERIUM | VAATA | 0-3 | PITTA | 0-3 | KAPHA | 0-3 |
LICHAMELIJKE KENMERKEN | ||||||
Voorkomen | Mager, knokig, uitgemergeld | Gemiddeld, intens | Dik, futloos | |||
Gewicht | Ondergewicht | Matig | Overgewicht; moeilijk extra kilo’s kwijtraken | |||
Gewrichten | Krakend of knakkend | Broos; ontstoken | Gezwollen | |||
Wervelkolom | Neiging tot scoliose (zijdelingse verkromming) | Neiging tot kyfose (bochel) | Neiging tot lordose (te sterk uitgeholde rug), hernia | |||
Spieren | Tremor, tics, spasmen | Broos | Gezwollen | |||
Huid | Droog, ruw, schilferig, kloofjes, ouderdomsvlekken; donkere kleur | Geel of rood; uitslag, puistjes, acne, zweren | Bleek; vettig; gezwollen; koel en klam | |||
Haar | Droog, klittend, broos; gespleten uiteinden | Vettig, grijs wordend, kalend | Vettig, golvend | |||
Nagels | Droog, ruw, broos, gebarsten, afgebeten | Zacht, scherp, ontstoken | Bleek, dik, vettig | |||
Ogen | Droog, rusteloos, knipperend | Rood, branderig, hypergevoelig voor fel licht | Bleek, gezwollen, kleverig, overvloedige traanvorming | |||
Oren | Suizen (tinnitus) | Pijn, ontsteking | Verstopt, etterend | |||
Neus / sinussen | Droog, korstvorming | Rood, ontstoken | Verstopt | |||
Lippen | Droog, gebarsten | Rood, ontstoken | Bleek, vettig | |||
Mond | Droog, ingevallen tandvlees; wrange smaak | Rood, ontstoken, broos tandvlees; bittere of scherpe smaak | Overdreven speeksel-of slijmvorming; zoete of zoute smaak | |||
Keel | Droog, pijnlijk; droge hoest | Brandend gevoel, ontsteking | Opgezwollen, vochtophoping | |||
Tanden | Gaten, ingevallen tandvlees, gebarsten glazuur | Geel, versleten glazuur, scherp | Wit, sterk glazuur | |||
Tong | Droog, gebarsten, bevingen, donker beslag | Rood, ontstoken, geel beslag | Bleek, dik wit beslag | |||
Lymfeknopen | Smal | Broos, ontstoken | Vergroot, verstopt | |||
Aders | Goed zichtbaar | Redelijk zichtbaar, neiging tot blauwe plekken | Vol, wijd, stagnerend | |||
Lichaams-temperatuur | Laag, koude handen en voeten | Hoog: warme handen en voeten; koorts of warme opstoten; opvliegers | Koude klamme handen | |||
Lever en milt | Voelbaar, dubbel zo groot als normaal | Broos; galproblemen | Vergroot, vervetting | |||
Maag | Vol gevoel, gasvorming, hik | Brandend gevoel, maagzweer | Slijmvorming | |||
Eetlust | Onregelmatig, anorexia nervosa | Sterk, onhoudbaar; hypoglykemie (te lage bloedsuikerspiegel) | Zwak; trek in zoetigheden | |||
Vertering | Onregelmatig, gasvorming, winderigheid en opgeblazenheid | Snelle vertering, indigestie door maagzuur en zure oprispingen | Langzame, moeizame vertering, zwaar gevoel na de maaltijd | |||
Darmen | Krampen, gasvorming | Ontsteking, bloedingen; snelle peristaltiek | Slijmvorming; trage peristaltiek | |||
Stoelgang | Constipatie, harde en droge stoelgang | Slap, diarree; brandend; frequent | Vast, vettig, met slijmen; verminderde frequentie | |||
Urine | Soms pijnlijk; kleurloos; schuimend; verhoogde frequentie of geen aandrang | Brandend gevoel; geel tot bruin; frequent urineren | Witachtig, troebel; verminderde frequentie | |||
Transpiratie | Hevig of weinig | Hevig, frequent; sterke lichaamsgeur | Weinig | |||
Koorts | Onregelmatig verloop, dorst | Hoge temperatuur, zweten | Constant verloop | |||
Metabolisme | Onregelmatig | Hyperactief | Traag | |||
Dorst | Variabel | Sterk | Weinig | |||
Smaak in de mond | Wrang; droge mond | Bitter of scherp | Zoet, zout; slijmvorming | |||
Ademhaling | Nerveus, snel (sympathisch zenuwstelsel overactief) | Agressief, hoge borstademhaling | Traag, lage buikademhaling, neiging tot apneu | |||
Allergieën | Droog piepend; kortademigheid | Netelroos, huiduitslag | Congestie, lopende neus | |||
Pijn | Hevig, stekend, wisselend, samentrekkend | Brandend, scherp | Regelmatig, mild; doffe pijn | |||
Typische ziekten | Osteoporose, aambeien, krampen, verstopping | Ontstekingen, maagzweer, brandend maagzuur, diarree, migraine, bloedingen; galproblemen | Hoge cholesterol, hoge bloeddruk, diabetes, galstenen; allergieën; oedeem | |||
MENTALE KENMERKEN - GEDRAG | ||||||
Energieniveau | Hyperactief, snel uitgeput | Intens, uitgeput door overdreven nadenken; ambitieus, roemlustig | Laag; slaperig of futloos na het eten; loomheid; langzame bewegingen; neiging tot depressie | |||
Seksualiteit | Voortijdig orgasme | Pijnlijke seks | Laag libido | |||
Stem | Droog, hees, uitgeput, fluisteren, stotteren | Scherp, doordringend, metaalachtig | Diep, hees, als een trommel | |||
Spraak | Snel, abrupt, geen heldere gedachtegang | Scherp, vastberaden, beraamd | Traag, monotoon | |||
Slaap | Inslaapproblemen, onderbroken slaap | Inslaapproblemen, onvoldoende slaap | Excessieve slaap, slaperigheid overdag | |||
Dromen | Frequent, actief, nachtmerries | Vurig, gewelddadig | Waterig, romantisch | |||
Emoties | Angst, bezorgdheid, eenzaamheid, rusteloosheid, impulsiviteit, nervositeit | Kritiek, boosheid, irritatie, ongeduld, haat, jaloezie; overdreven ambitieus | Gehechtheid, hebzucht, depressie; vasthouden aan routine, relatie of job zelfs indien niet bevredigend | |||
Intellect | Snel, impulsief, onsamenhangend handelen | Kortaf, eigenwijs, geeft ongevraagd advies | Traag, troebele geest, verwarring | |||
Geheugen | Vergeetachtiger dan gewoonlijk; slecht op lange termijn | Gemiddeld, correct | Traag, slecht op korte termijn | |||
Totale score Vaata | Totale score Pitta | Totale score Kapha |
