Onderdeel 10
Aayoerveda – deel 10 april 2023
AAYOERVEDA, DE WETENSCHAP VAN HET LEVEN
AGNI OF HET SPIJSVERTERINGSVUUR
Betekenis
Agni betekent letterlijk “vuur”. Agni vertegenwoordigt de energie van de zon in de levende wezens. De energie van de zon is de bron van elk soort transformatie. Ze geeft kracht, vitaliteit, geluk en een lang leven. Een te lage agni geeft aanleiding tot verslavingen en ziekten en een gebrek aan agni heeft de dood als gevolg.
Aayoerveda hecht dus veel belang aan een gezonde toestand van agni.
Agni is het biologische vuur dat de brug vormt tussen het individuele en het kosmische leven, een brug tussen lichaam, geest en bewustzijn.
A: awareness (elke cel is een centrum van gewaarzijn)
G: governor (de regulator van de spijsvertering, assimilatie en transformatie van materie naar energie)
N: nutrition (voeding van alle weefsels)
I: intelligence (cellulaire intelligentie).
Rol van agni in het proces van de spijsvertering
De spijsvertering kan vergeleken worden met het koken van voedsel. De benodigdheden voor het koken kunnen vergeleken worden met deze voor de spijsvertering:
Vuurhaard: dit is vergelijkbaar met de dunne darm en het vuur heet jaathara agni.
Kookpot: dit is de maag.
Brandstof: het verteerde voedsel van gisteren dat de nodige energie levert voor de secretie van spijsverteringsenzymen.
Lucht: vuur wordt aangewakkerd door lucht en in de spijsvertering is dat samaana vaayoe.
Water: secreties van het maagslijmvlies of kledaka kapha.
Voedsel: het voedsel dat vandaag werd gegeten.
Kok: praana vaayoe bestuurt dit hele proces.
Functies van agni
Agni heeft de volgende functies in het lichaam en de psyche:
Door de vertering, absorptie en assimilatie van voedsel en zintuiglijke waarnemingen verschaft agni voeding, kennis en begrip.
Visuele waarneming.
Voeding van de weefsels.
Handhaving van de lichaamstemperatuur.
Handhaving van de levensduur, de constitutie en de immuniteit.
Uitstraling, glans en huidskleur (gezonde blos).
Productie van Ojas (vitaliteit en immuniteit), Tejas (intelligentie, warmte en transformatie) en Praana (vitale levensenergie); deze drie subtiele essenties komen later uitgebreid aan bod.
Mentale helderheid, aandacht, gewaarzijn.
Intelligentie, logisch redeneren, onderscheidingsvermogen.
Cellulaire intelligentie, nodig voor de communicatie tussen de cellen onderling.
Geduld, stabiliteit en vertrouwen.
Kracht, vitaliteit, moed, onbevreesdheid.
Zuiverheid en heelheid.
Vreugde, humor, tevredenheid. Agni zorgt voor de productie van neurotransmitters (vb. dopamine, serotonine, GABA, adrenaline).
Affectie, warmte, enthousiasme, interesse.
Vernietiging van bacteriën, virussen en toxines in het organisme.
Agni is essentieel voor het verbranden van aama, een schadelijk afvalproduct van het metabolisme (komt in het volgend artikel aan bod).
Agni en de doshas
De eigenschappen of goervaadi goenas van agni zijn warm, scherp, droog, licht, beweeglijk en subtiel.
Vaata heeft met agni de eigenschappen droog, licht, beweeglijk en subtiel gemeen. Pitta en agni hebben de eigenschappen warm, scherp en droog gemeen. De eigenschappen van kapha zijn tegengesteld aan deze van agni: zwaar, traag, koud, vochtig, slijmerig, grof en onbeweeglijk.
De relatie tussen agni en pitta is de volgende: pitta bevat warmte-energie. Pitta is het vat en agni de inhoud. Anders gezegd: pitta is materie en agni is energie. Binnen agni is Tejas de nog subtielere energie.
Voeding die niet aangepast is, een verkeerde levenswijze en onderdrukte emoties kunnen de doshas verhogen. Verhoogde doshas kunnen agni verstoren.
Sama agni
Als alle doshas in balans zijn volgens de constitutie dan is agni in evenwicht. Vertering, absorptie en eliminatie van voeding verlopen dan normaal. De persoon verkeert in een goede gezondheid en heeft een heldere geest.
Vishama agni
Agni kan drastische veranderingen ondergaan ten gevolge van verhoogde vaata. De eetlust en vertering worden onregelmatig. Er treden gasvorming, constipatie en kolieken op. De persoon krijgt last van een droge huid, krakende gewrichten, lage rugpijn en mentale problemen zoals angst en slapeloosheid. Er kan productie van aama optreden gekenmerkt door een bruinzwarte aanslag op de tong.
Tiekshna agni
Wanneer pitta verhoogd is kan hypermetabolisme optreden met als gevolg overeten, hypoglycemie, brandend maagzuur, diarree en ontstekingen. De persoon kan overdreven kritisch worden en boosheid en afgunst vertonen. Er kan productie van aama optreden gekenmerkt door een geelgroene aanslag op de tong.
Manda agni
Een teveel aan Kapha kan het vuur van Agni op een laag pitje doen branden met een vertraagd metabolisme als gevolg. Een persoon met manda agni heeft weinig eetlust, verteert moeilijk en komt vlug aan. Diabetes, een koude klamme huid, obesitas en hoge bloeddruk zijn typische kenmerken van manda agni evenals luiheid, hebzucht, gehechtheid en bezitterigheid. Er kan productie van aama optreden gekenmerkt door een witte of grijze aanslag op de tong.
Subtypes van agni
Er zijn verschillende soorten agni die een rol spelen in het metabolisme, dat begint met het kauwen van het voedsel in de mond en eindigt met de voeding van de lichaamscellen.
Jaathara agni
Met de term Jaathara agni wordt het spijsverteringsvuur in de maag en de dunne darm bedoeld.
In samenwerking met praana en samaana vaayoe, kledaka kapha en paachaka pitta is Jaathara agni verantwoordelijk voor de volgende functies:
productie van de spijsverteringssappen en enzymen;
omzetting van vetten, koolhydraten en proteïnes;
absorptie van water, glucose, alcohol en saline door de maag;
opwekken van het hongergevoel;
peristaltiek; openen en afsluiten van de pylorus (kringspier uitgang maag);
voeden van de dosha agnis en manas agni.
Kloma agni
Kloma agni is werkzaam in de pancreas en speelt een rol bij de vertering van voeding met een zoete smaak. De alvleesklier produceert en scheidt 1,5 à 3 liter alvleessap per dag af dat wordt afgevoerd naar het duodenum (exocriene functie). Het alvleessap bevat spijsverteringsenzymen, zoals trypsine, amylase (splitsing koolhydraten), lipase (splitsing vetten) en protease (splitsing eiwitten).
De eilandjes Langerhans scheiden ook de hormonen insuline en glucagon af in het bloed die zorgen voor het op peil houden van de bloedsuikerspiegel (endocriene functie).
Bhōēta agnis
Het proces van omzetting van het voedsel wordt voortgezet door de vijf Bhōēta agnis. De Bhōēta agnis transformeren elk van de vijf elementen aanwezig in voedsel naar vijf elementen in een vorm die door de weefsels kan opgenomen worden. Deze vijf Bhōēta agnis zijn Nabhasa agni (ether), Vaayavya agni (lucht), Tejo agni (vuur), Aapo agni (water), Paarthiva agni (aarde).
De Bhōēta agnis kunnen worden teruggevonden in het functioneren van de lever.
De lever kan worden gezien als een chemische fabriek in ons lichaam die voedingstoffen omzet in een vorm die beschikbaar is voor elk van de weefsels. De water- en aarde-agnis brengen het bloedplasma voort (rasa dhaatoe). De lever speelt een rol bij de productie van rode bloedcellen (rakta dhaatoe). Glucose wordt omgezet in glycogeen dat wordt opgeslagen in het spierweefsel (maamsa dhaatoe). De lever produceert galvloeistof die nodig is voor de afbraak van vetten in de voeding en draagt dus bij tot de voeding van vetweefsel (meda dhaatoe). Via het metabolisme van mineralen voedt Bhōēta agni het botweefsel (asthi dhaatoe). Samen met vitamine B12 en intrinsic factor helpt de lever voor de productie van rode bloedcellen in het beenmerg (majjaa dhaatoe). Door het metabolisme van hormonen voeden de Bhōēta agnis ook de shoekra en aartava dhaatoes.
Dhaatoe agnis
Nadat de omzettingsprocessen van de Bhōēta agnis zijn afgerond, wordt het proces van het tot stand brengen van de dhaatoes of weefsels voortgezet door de Dhaatoe agnis. Iedere dhaatoe heeft zijn eigen agni. De 7 Dhaatoe agnis zijn dus:
Rasa agni (plasma, lymfe)
Rakta agni (rode bloedcellen)
Maamsa agni (spierweefsel)
Meda agni (vetweefsel)
Asthi agni (botweefsel)
Majjaa agni (zenuwweefsel)
Shoekra en Aartava agni (voortplantingsweefsel).
De substantie die afkomstig is van de Bhōēta agnis wordt aahaara rasa genoemd, de voorloper van de weefselopbouw (ook chylus of maagmelksap genoemd). Rasa agni zet aahaara ras om in volwaardige rasa dhaatoe (sthaayi dhaatoe) en produceert poshaka of het voorstadium van de daaropvolgende dhaatoe (asthaayi dhaatoe), in dit geval de rakta dhaatoe. Tijdens dit proces wordt ook kitta geproduceerd of dhaatoe mala, het afvalproduct van de dhaatoe. Dit proces zal zich voor iedere dhaatoe herhalen.

Op deze wijze zijn alle dhaatoes afhankelijk van de vorige dhaatoe. Het proces van de Dhaatoe agnis speelt zich af in de daartoe bestemde srotaamsi (lichaamskanalen) van die dhaatoe. Bij te veel kitta zullen de srotaamsi meer dicht gaan zitten en kan de daaropvolgende dhaatoe moeilijker worden aangemaakt.
Nadat alle weefsels op deze manier zijn gevoed blijft er een eindproduct over: Ojas. Ojas is van groot belang voor de immuniteit van het menselijk lichaam. Het is een essentiële harmonische vormgevende kracht die belangrijk is voor ondersteuning van het leven.
Piloe en Pithara agni
Deze agni zorgen voor de verwerking van voedingsstoffen afgebroken door de Bhōēta agnis op het niveau van het celmembraan en het cytoplasma van de cel.
Indriya agnis
De Indriya agnis verteren, absorberen, assimileren en transformeren zintuiglijke waarnemingen. De vijf elementen worden getransformeerd naar hun tanmaatraa componenten, de subtiele elementen klank, tast, vorm, smaak, geur (zie Saankhya filosofie in het eerste artikel van de reeks)
Manas agni
Manas agni wordt aangewakkerd door Piloe en Pithara agni en zorgt voor de vertering van mentale ervaringen zoals gedachten, gevoelens, emoties.
Dosha agnis
Dit zijn de metabolische processen in de drie doshas en hun vijf subdoshas.
De Bhōēta agnis van de lever ondersteunen de functionele aspecten van elke dosha via de agni componenten van hun subdoshas. Bv. Nabhasa (ether) agni voedt Praana agni (ether), Vaayavya (lucht) agni stimuleert Oedaana agni (lucht), enz.
Mala agnis
Elke mala heeft een agni die het proces van de uitscheiding aanstuurt. De drie mala agnis zijn Mōētra agni (urine), Poerisha agni (stoelgang) en Sveda agni (zweet).
