Onderdeel 17
Aayoerveda – deel 17 januari 2024
AAYOERVEDA, DE WETENSCHAP VAN HET LEVEN
Luc Bael
AAYOERVEDISCHE LEEFSTIJL (Vihaara)
Nog iets over voeding
In de vorige lessen hebben we de visie van aayoerveda over voeding behandeld.
Er bestaan tabellen die voor elk voedingsmiddel de volgende kenmerken vermelden: rasa of smaak, vierya of energie, vipaaka of effect na vertering, effect op de doshas, goervaadi goenas, prabhaava, karma en effect op de trigoena.
De publicatie van deze tabellen in het tijdschrift zou meerdere artikelen in beslag nemen. Wie geïnteresseerd is kan deze tabellen bekomen door een mail te sturen naar luc@yoga-vedanta-aalst.be.
De volgen paar lessen gaan we besteden aan Vihaara of aayoervedische levensstijl. Vihaara adviseert een levensstijl die enerzijds rekening houdt met de evolutie van de doshas tijdens een etmaal (dinaacharya) en anderzijds met de evolutie van de doshas doorheen de seizoenen (Roetoecharyaa).
Dinaacharyaa (dagelijkse routine)
Dinaacharya is het volgen van een dagelijks patroon in overeenstemming met de energiestroom zowel in het lichaam als in de buitenwereld. Deze dagelijkse routine helpt om evenwicht te scheppen in de doshas. Zij draagt bij tot een betere vertering en absorptie van voeding en verhoogt zelfrespect, discipline en geluk.
De voorschriften voor de dagelijkse routine houden rekening met de overheersende doshas tijdens een etmaal.
Vaata overheerst vóór zonsopgang (2 tot 6 u) en in de namiddag (14 tot 18 u)
Pitta domineert in de periode rond de middag (10 tot 14 u) en rond middernacht (22-2 u)
Kapha overheerst in de vroege morgen (6 tot 10 u) en in de vroege avond (18-22 u).
Hierna volgen de algemene richtlijnen van aayoerveda voor de dagelijkse routine.
Opstaan
Sta op vóór zonsopgang. Dan zijn er veel sattvische eigenschappen aanwezig in de natuur. De periode van anderhalf uur vóór zonsopgang wordt Brahma Moehoerta genoemd, letterlijk het uur van God.
Kapha types moeten vroeger opstaan dan pittas en pittas vroeger dan vaatas.
Als je te lang slaapt heb je soms een loom en suf gevoel overdag.
Gezicht wassen en wakker maken.
Was je gezicht met koud water. Masseer je oogleden, knipper enkele keren met je ogen en roteer ze een paar keer in beide richtingen. Droog je gezicht af met een schone handdoek.
Drink water
Drink een glas water op kamertemperatuur, bij voorkeur uit een koperen beker, gevuld van daags tevoren. Dit spoelt het maagdarmstelsel en de nieren en bevordert de peristaltiek. Drink niet dadelijk koffie of thee na het opstaan want dit vermindert de energie in de nieren en bijnieren.
Ontlasting
Ledig je darmen en blaas. Focus op de ademhaling, oejjaayi (ademen met een gesloten stemspleet) met concentratie op de anus en mōēla bandha bevorderen de stoelgang.
Reinig je tong.
Schraap je tong met een tongschraper van achter naar voor. Dit stimuleert de interne organen, verbetert de spijsvertering en verwijdert dode bacteriën.
Tanden poetsen
Poets je tanden met een zachte tandenborstel en een aayoervedische tandpasta die het kruid Neem bevat. De traditionele Indische tandenborstel is een verse stok neemhout die kleine voedselresten tussen de tanden verwijdert en het tandvlees sterk en gezond maakt. Ook zoethout wordt soms gebruikt.
Mondspoeling
Spoel je mond en gorgel gedurende enkele minuten (gandoesha). In de lente kan je warm water gebruiken met honing of met koerkoema en zout, in de zomer kokosolie en in de herfst en winter warme sesamolie. Spuw de vloeistof uit en masseer je tandvlees met één vinger. Gandoesha verstevigt de tanden, het tandvlees en de kaken en verbetert de stem.
Kauwen
Kauw een handvol geroosterde witte of bruine sesamzaadjes, gedroogde dadels of vlees van de kokosnoot. Dit verstevigt het tandvlees, stimuleert de lever en de maag en wakkert agni aan. Poets nadien je tanden opnieuw zonder tandpasta.
Neusdruppels (nasya).
Lig op je rug met een kussen onder je schouders. Breng 3 à 5 druppels warme ghee of olie aan in elk neusgat. Dit smeert de neus, reinigt de sinussen, verbetert de stem en verhoogt de mentale helderheid.
Ook neusspoelingen met een zoutoplossing zijn aangewezen (neti).
Abhyanga.
Breng warme olie aan op je hoofd en lichaam.
Dit verbetert de circulatie, houdt de huid zacht en rimpelloos en geeft een fris gevoel tijdens de dag. ’s Avonds helpt oliemassage voor een diepe slaap.
Ook massage van het hoofd alleen is heilzaam en helpt tegen hoofdpijn en haaruitval.
Vaata’s kunnen sesam- of amandelolie gebruiken, pitta’s zonnebloem- of kokosolie en kapha’s mosterd- of maïsolie.
Abhyanga is tevens een onderdeel van de pōērvakarma behandelingen die voorafgaan aan panchakarma.
Baden.
Neem een douche of bad. Dit reinigt en verfrist, geeft energie aan het lichaam en maakt de geest helder. Het wordt best gedaan na de abhyanga om overtollige olie te verwijderen.
Kleden.
Je kleding moet schoonheid en zelfrespect uitstralen.
Draag in de zomer kleren van katoen of zijde met een lichte kleur.
Vermijd donkere en rode of oranje kleuren want deze absorberen warmte en verhogen pitta. Kleed je in de winter met verwarmende kleuren zoals rood en oranje.
Fysieke oefeningen.
Kapha’s hebben zware en stimulerende oefeningen nodig gedurende 30 à 40’ (vb. joggen). Voor pitta’s is een gemiddelde inspanning gedurende 20 à 30’ voldoende (vb. fietsen, zwemmen, aerobics). Vaata’s mogen zich beperken tot zachte oefeningen durende 15 à 20’ (vb. tai chi, stretching).
Wandelen is goed voor elke constitutie. De fysieke oefeningen hoeven niet noodzakelijk ’s morgens te worden beoefend.
Yoga aasanas en praanaayaama.
Vaata’s moeten zachte aasanas beoefenen of kriyaas die traag worden uitgevoerd. Pitta’s hebben kalmerende aasanas nodig of kriyaas uitgevoerd tegen een gemiddeld tempo. Voor kapha’s zijn stimulerende aasanas geschikt en zonnegroet, uitgevoerd tegen een snel tempo.
Praanaayaama bevordert sattva. De volgende oefeningen zijn goed voor de 3 types: brahmarie, oejjaayie en chatoerta praanaayaama.
Voor vaata is naadie shodhana (wisselend ademen) geschikt. De verkoelende praanaayaamas shitalie en shitkarie zijn ideaal voor pitta’s en kapha’s hebben baat bij bhastrikaa of kapaalabhaati.
Meditatie (minimum 15’ ’s morgens en ‘s avonds).
Meditatie bevordert sattva en brengt de drie doshas tot rust, maar sommige vormen van meditatie passen beter bij bepaalde types.
Voor vaata’s is een type van meditatie met een vorm van activiteit geschikt zoals japa.
Pitta’s hebben een onderzoekende geest en kunnen zelfonderzoek beoefenen, blijven zitten met de vraag “wie ben ik?”
Kapha’s zullen zich eerder aangetrokken voelen tot meditatievormen die behoren tot de bhakti yoga zoals kiertan, japa en meditatie op een afbeelding van God.
Ontbijt
Het ontbijt moet licht zijn in de zomer en wat zwaarder in de winter, als agni in het lichaam hoog is.
Activiteit
(Professionele) activiteiten moeten beantwoorden aan dharma en svadharma, d.w.z. bijdragen tot het welzijn van alle levende wezens en in overeenstemming met de eigen aard.
Vaata’s hebben een beroep nodig dat voldoende afwisseling en vrijheid biedt en waarin hun communicatieve en creatieve vaardigheden voldoende tot hun recht komen.
Pitta’s zijn geschikt voor intellectuele beroepen of functies waarin hun talent als leider of ondernemer aan bod komen.
Kapha’s zijn vaak zeer geschikt voor de zorgsector, maar wegens hun discipline kunnen ze ook in gelijk welke andere sector slagen.
De lunch is de voornaamste maaltijd omdat pitta dan hoog is en wordt best gebruikt tussen 11 en 13u. Tussendoortjes met uitzondering van fruit worden best vermeden.
Het avondmaal wordt bij voorkeur gebruikt vóór of tijdens zonsondergang.
Vaata’s hebben een grondend, maar licht verteerbaar avondmaal nodig.
Voor pitta’s is verkoelende voeding zoals groene salades, rijst en botermelk. Voor kapha’s is een warm en kruidig avondmaal aangewezen.
Avondactiviteit
Ontspan, lees of wandel na het avondeten. Minstens een half uur na het avondeten kan je triphalaa nemen om je doshas in balans te brengen.
Een kop warme melk vóór het slapengaan verschaft een diepe slaap.
Bedtijd.
Vaata rond 22:00, pitta tussen 22:00 en 23:00, Kapha tussen 23:00 en 24:00.
Slaaphouding.
Aangezien in onze linkerzijde vrouwelijke of maanenergie stroomt en in de rechterzijde mannelijke of zonenergie, heeft de houding waarin men slaapt en ademhaalt een aantoonbaar effect op de energiebalans in het lichaam.
Als men op de linkerzijde slaapt, wordt het rechterneusgat actief; de maanenergie wordt onderdrukt en die van de zon versterkt.
Dit is de ideale houding voor kapha- en vaata types. De toename van zonenergie zou echter pitta in het lichaam kunnen verhogen.
Als men op de rechterzijde slaapt, wordt het linker neusgat actief; de zonenergie wordt onderdrukt en die van de maan versterkt. Iemand met een pitta-constitutie zou dus op de rechterzijde moeten slapen.
Tijdens de zomer kan het voor alle types aangewezen zijn om op de rechterzijde te slapen.
