Onderdeel 3
AAYOERVEDA – deel 3 juni 2022
AAYOERVEDA, DE DOSHAS
Betekenis van de tridosha
De drie doshas kunnen worden omschreven als de drie psycho-fysiologische principes in het lichaam, waarvan de onderlinge verhouding op het tijdstip van de conceptie de individuele constitutie bepaalt.
Wanneer de doshas afzonderlijk en onderling in balans zijn, beschermen en ondersteunen zij het lichaam. Wanneer zij uit evenwicht zijn, dragen ze bij het ontstaan van ziekte.
Kapha zorgt voor anabolisme, m.a.w. de opbouw van organische stoffen, gesymboliseerd door Brahma, de schepper;
Vaata zorgt voor katabolisme, de afbraak van organische stoffen in het organisme, gesymboliseerd door Shiva, de vernietiger;
Pitta zorgt voor metabolisme of transformatie, m.a.w. het geheel van biochemische processen in de cellen van het organisme, gesymboliseerd door Vishnoe.
Letterlijk vertaald betekent het woord dosha ‘fout’. Onder de doshas worden dus ook de fouten of vergissingen gerekend die het organisme kunnen verstoren.
De drie doshas regelen een aantal fysische functies zoals de groei, instandhouding en vernietiging van lichaamsweefsels en de verwijdering van afvalproducten uit het lichaam. Ze zijn tevens verantwoordelijk voor psychologische verschijnselen, waaronder emoties als angst, woede en hebzucht, enthousiasme, begrip, mededogen en liefde.
De drie doshas vormen de spil waaromheen Aayoerveda haar diagnose en behandeling heeft opgebouwd. Enerzijds worden de doshas gebruikt om iemands basisconstitutie en daarmee ziektetendens aan te geven, anderzijds worden de doshas gebruikt voor het verklaren van in het lichaam aanwezige psycho-fysiologische processen en het bepalen van de behandeling daarvan in geval van ziekte.
Doshas, elementen en goervaadi goenas
Als we de vijf elementen nader bekijken, zien we dat de elementen ether en lucht niet direct vormgevende krachten zijn, maar een sturende werking hebben. Deze twee Mahabhōētas worden gerangschikt onder de dosha Vaata. Ether is de ruimte waarin lucht kan bewegen.
De goervaadi goenas of eigenschappen van Vaata komen in eerste instantie voornamelijk overeen met de eigenschappen van lucht en in tweede instantie ook met een paar eigenschappen van ether.
Tussen de vormgevende en de sturende krachten is de transformerende kracht het element vuur, dat onder de dosha Pitta valt. Pitta heeft ook een beetje water. Het vuur binnen een organisme heeft een basis van water nodig. Het water reguleert onder andere de temperatuur en houdt het vuur beperkt en op zijn plaats. In een menselijk organisme zou vuur zonder water te veel verbranden.
De goervaadi goenas van Pitta komen in eerste instantie voornamelijk overeen met de eigenschappen van vuur en in tweede instantie ook met een paar eigenschappen van water.
De elementen water en aarde vertegenwoordigen het vormgevend aspect en worden bij elkaar gezet onder de noemer Kapha. Het water binnen een organisme heeft aarde nodig om te voorkomen dat het wegstroomt zoals een rivierbedding en rivieroevers het stromende water in de rivier houden. Zonder aarde zou water niet in een levend organisme vastgehouden kunnen worden.
De goervaadi goenas van Kapha komen in bijna gelijke mate overeen met de eigenschappen van zowel water als aarde. Samen vertegenwoordigen zij de energieën van cohesie en structuur.
Vaata
Functies van Vaata
Vaata is het algemene principe van beweging, de drijvende kracht van het lichamelijk en mentaal functioneren.
Het bewegende aspect van Vaata omvat de mentale en fysieke bewegingsprocessen zoals geestelijke activiteit, de bewegingen in de spieren en weefsels, het hormoon- en zenuwstelsel, de ademhaling, het kloppen van het hart, het stromen van de lymfe, de darmperistaltiek, elke vorm van uitzetting en samentrekking en de bewegingen van de impulsen in de zenuwcellen.
De dikke darm en in mindere mate de bekkengordel, botten, huid, keel, oren, dijen, het diafragma, hart en hoofd zijn zetels van vaata.
Wanneer Vaata in evenwicht is, bevordert ze de creativiteit en flexibiliteit en wekt het gevoelens van frisheid, lichtheid, enthousiasme en vreugde op.
Is Vaata uit evenwicht, dan brengt ze angst, nervositeit, bezorgdheid, bevingen en kramp teweeg.
Kenmerken van Vaata types
De eigenschappen van de Vaata dosha zijn: licht, koud, droog, snel, beweeglijk, hard, doorzichtig, ruw, subtiel, samentrekkend en bruin-zwart. Deze vertalen zich als volgt in het lichaam en de geest.
Fysieke kenmerken
Smal van postuur, lichte lichaamsbouw, weinig gespierd, ondergewicht. Delicate gezondheid.
Droge huid, lippen en tong, droog haar, droge keel, hese stem, droog colon (neiging tot verstopping).
Koude handen en voeten, slechte bloedsomloop, lage lichaamstemperatuur.
Ruwe gekloofde huid, nagels, haar, tanden, handen en voeten; krakende gewrichten.
Snel praten, snel stappen; rusteloze ogen, wenkbrauwen, handen en voeten; snelle polsslag.
Onregelmatige eetlust en dorst.
Donkere huidskleur, donker haar en ogen; donkere aanslag op de tong bij verontreiniging.
Mentale kenmerken
Vitaal, enthousiast, creatief, vol levenslust, praterig en lacherig; raken gemakkelijk opgewonden; soms overactief, zenuwachtig en rusteloos.
Verdienen goed maar geven gemakkelijk geld uit aan prullen.
Ze houden van afwisseling en vernieuwing; houden van reizen en blijven niet graag op één plaats.
Veranderlijk in hun emoties, stemmingen, denken en overtuigingen.
Ze zijn in staat verschillende werkzaamheden tegelijkertijd te verrichten.
Angst, bezorgdheid, nervositeit, slapeloosheid, eenzaamheid, gebrek aan gronding.
Heldere alerte geest. Ze begrijpen iets snel maar vergeten ook snel; slecht geheugen op lange termijn.
Pitta
Functies van Pitta
Pitta is het principe van transformatie.
Allerlei stoffen die het lichaam binnenkomen, dienen verteerd en getransformeerd te worden tot stoffen waar het lichaam iets aan heeft. De actoren in het proces van de spijsvertering zijn agni (het spijsverteringsvuur), enzymen en aminozuren. De maag vormt daarbij één van de belangrijkste transformatieorganen. Ook de lever is een belangrijk transformatieorgaan, net als de huid en in zekere zin ook de nieren.
Het element vuur in Pitta regelt de spijsvertering, eetlust, stofwisseling, lichaamstemperatuur, huidskleur, kleuring van het bloed, glans van de ogen en uitstraling. Pitta verteert ook zintuiglijke input, emoties en gedachten.
Pitta is verantwoordelijk voor intelligentie, begrip, leren, vitaliteit en moed. Is de Pitta-constitutie in balans, dan zijn ze rechtvaardig en zullen ze door hun strijdlust alles in het werk stellen om onrecht uit te bannen.
Onevenwichtige Pitta kan woede, haat, kritiek en jaloezie opwekken.
Het element water in Pitta manifesteert zich in het lichaam onder andere als het vloeibare medium waarin metabolische processen plaatsvinden zoals de verteringssappen in het maag-darmkanaal, de vloeistoffen in lichaamsweefsel en de intracellulaire vloeistoffen voor zover ze een medium voor chemische transformatie zijn.
De dunne darm en in mindere mate het hart, bloed, de maag, lever, milt, gal, navel, grijze hersenstof, zweetklieren, ogen en huid zijn zetels van Pitta.
Kenmerken van Pitta types
De eigenschappen van Pitta zijn: licht, warm, vochtig/olieachtig, vloeibaar, snel/scherp, beweeglijk, zacht, doorzichtig/helder, glad/slijmerig, subtiel, bitter, zuur, lichaamsgeur, rood en geel. Hieruit vloeien de volgende fysieke en mentale kenmerken voort.
Fysieke kenmerken
Ze hebben een licht tot medium postuur en zijn middelmatig sterk.
Overgevoelig voor licht. Lichte huidskleur.
Ze hebben een krachtig spijsverteringsvuur en een goede eetlust, absorptie en assimilatie. Ze kunnen moeilijk een maaltijd overslaan.
Veel dorst. Ze houden van koude dranken. Hun lichaamstemperatuur is hoger dan gemiddeld en ze transpireren veel; ze houden niet van hitte en verdragen moeilijk zon op de huid.
Typische Pitta-kwalen zijn huidziekten, branderigheid, koorts en ontsteking.
Zachte vettige huid, vettig haar en vettige stoelgang.
Ze produceren veel urine en zweet; neiging tot diarree.
Scherpe tanden, puntige neus, spitse kin, hartvormig gezicht; indringende blik.
Gemakkelijk bloedend tandvlees, gevoelige tanden.
Hun haar groeit langzaam en is vroeg grijs; teruggelopen haarlijn of kaalheid.
Roodkleurige huid en ogen, blozen snel; moedervlekken en soms ook sproeten.
Gele tanden, ogen, huid, urine en stoelgang; neiging tot geelzucht en overproductie van gal.
Bittere smaak in de mond, nausea, overgeven.
Kwalijk riekende oksels, mond en voeten.
Mentale kenmerken
Ze kunnen enthousiast, warmhartig en charmant zijn.
Onder invloed van de goena scherp kan deze eigenschap omslaan in woede, haat, jaloezie en prikkelbaarheid.
Ze zijn fanatiek en vurig in hun overtuigingen of geloof.
Ze hebben een helder en scherp intellect en een groot vermogen om te leren, begrijpen en doorgronden; goed geheugen. Onderzoekende geest.
Perfectionistisch. Ze houden van orde in hun handelen en fysieke omgeving; ze hebben een groot verantwoordelijkheidsgevoel en zijn daarom geschikt voor verantwoordelijke functies.
Pitta types willen hun roem en faam over de wereld verspreiden.
Ze houden van kwaliteit en bevinden ze zich graag in een luxe omgeving.
Neiging tot cynisme en kritiek.
Kapha
Functies van Kapha
Kapha is het principe van cohesie en structuur. Kapha houdt de elementen in het lichaam bij elkaar en levert zo de bouwstoffen voor de fysieke structuur.
Kapha geeft stabiliteit en kracht zowel fysiek als mentaal.
Het element water in Kapha manifesteert zich in het lichaam onder andere als lymfe, plasma, bloed en ook als vloeistoffen die als functie hebben te bevochtigen en soepel te houden (vb. gewrichtssmeer), te binden of te voeden.
Het element aarde in Kapha manifesteert zich in het lichaam onder andere als:
alles wat vast is: botten, haren, nagels, tanden, spieren, huid en pezen;
alle vaste substanties die zorgen voor kracht, structuur, compactheid.
Kapha smeert de gewrichten, zorgt voor de vochtvoorziening van de huid, zorgt voor de voortplanting, geeft het lichaam stabiliteit door middel van de botten, steunt de geheugenfunctie en houdt de immuniteit in stand.
De hoofdzetel van Kapha is de maag. Secundaire zetels zijn de longen, keel, hersenen (witte materie), sinusholten, neus, mond, tong, pancreas, het cytoplasma, bloedplasma, lymfe, spieren, vetweefsel en alle vloeibare lichaamsuitscheidingen, zoals speeksel, slijm en gewrichtsvloeistof.
Psychologisch gezien is Kapha verantwoordelijk voor emoties als gehechtheid, lust, hebzucht en jaloezie. Wanneer Kapha in evenwicht is uit zich dat door kalmte, vergeving en liefde. Als ze uit evenwicht zijn worden Kapha-types bezitterig, traag, slaperig en lui.
Kenmerken van Kapha types
De eigenschappen van Kapha zijn: zwaar, koud, vochtig/olieachtig, vast, vloeibaar, langzaam, stabiel, zacht, ondoorzichtig, glad/slijmerig, grof, zoet en wit. Deze vertalen zich als volgt in het lichaam en de psyche.
Fysieke kenmerken
Fors en zwaar gebouwd, neiging tot overgewicht; stevige gewrichten, spieren en organen. Sterk gebit. Sterke constitutie en hoge levensverwachting
Diepe zware, soms monotone stem.
Koude klamme huid; neiging tot verkoudheden en hoest.
Laag spijsverteringsvuur en geringe eetlust; kunnen gemakkelijk een maaltijd overslaan.
Gladde en glanzende huid, vettig, krullend en dik haar, vettige stoelgang; goed gesmeerde gewrichten.
Zachte grote ogen. Mooi uiterlijk. Geliefd bij het andere geslacht.
Dikke vetlaag, dik en stevig haar; dikke huid; dikke nagels, huid en stoelgang; compacte weefsels.
Congestie in borst, sinussen, keel en hoofd.
Langzame tred, traag in gebaren, acties en spreken; trage vertering en traag metabolisme.
Bleke huidskleur; wit slijm.
Mentale kenmerken
Verankerd, gegrond, vol vertrouwen, kracht en kalmte.
Evenwichtig, solide, serieus, standvastig en gestructureerd.
Geloof en overtuigingen zijn stabiel.
Neemt langzaam op, maar onthoudt alles goed; goed lange-termijn geheugen; besluit langzaam, maar zeker.
Houdt van zitten, slapen en niets doen.
Vriendelijk, zacht, tolerant, vergevensgezind, zorgzaam, liefdevol.
Hecht zich gemakkelijk aan personen, geld en bezit; doorgaans ook trouw maar kan te lang in een onbevredigende relatie blijven hangen.
