Onderdeel 14
Aayoerveda – deel 14 oktober 2023
AAYOERVEDA, DE WETENSCHAP VAN HET LEVEN
Luc Bael
VOEDING (Aahaara) - vervolg
Voeding aangepast aan de constitutie
Het is belangrijk dat voeding aangepast wordt aan de prakriti (basisconstitutie) om te vermijden dat doshas uit balans geraken. En wanneer doshas dan toch uit balans geraakt zijn (vikriti), dan kan voeding helpen om het evenwicht te herstellen.
De tabel hierna geeft de invloed van de zes smaken op de doshas (+ verhoogt een dosha, - verlaagt ze).
Smaken | Elementen | Vaata | Pitta | Kapha |
ZOET (madhoera) | aarde en water | - | - | + |
ZUUR (amla) | aarde en vuur | - | + | + |
ZOUT (lavana) | vuur en water | - | + | + |
SCHERP (katoe) | vuur en lucht | + | + | - |
BITTER (tikta) | lucht en ether | + | - | - |
WRANG (kashaaya) | aarde en lucht | + | - | - |
Vaata
Vaata-types eten best zoete, zure en zoute voeding.
Zij eten best drie keer per dag: een klein maar stevig ontbijt, de lunch als hoofdmaaltijd en een warm avondmaal.
Zij mogen niet overdrijven met peulvruchten (bonen, kikkererwten, linzen) en vermijden best gedroogd fruit, rauwe groenten, geraffineerde suiker, voeding uit de diepvries, restjes en koolzuurhoudende dranken.
Sommige vruchten brengen vaata tot rust, omdat ze bevochtigend zijn, bv. avocado, rijpe bananen, bessen, sinaasappelen, papaja, perziken en pruimen. Ze kunnen gebruikt worden als ontbijt of tussendoortje.
Noten, zaden en oliën zijn goed voor vaata omdat ze zwaar en bevochtigend zijn.
Granen en zuivel zijn over het algemeen goed voor vaata’s.
Vaata’s hebben veel water nodig wegens hun neiging tot droogte.
Het optimale dieet voor vaata’s bestaat uit:
50% granen (voedend en zwaar)
20-30% peulvruchten, noten, zaden of dierlijk voedsel
20-30% verse groenten, liefst gekookt
5-10% fruit
Pitta
Pitta-types moeten de nadruk leggen op voeding met zoete, bittere en wrange smaken. Zij hebben behoefte aan koele, rauwe, niet te kruidige en niet te lang doorgekookte voeding.
Zij vermijden best pepers, chili, pikant voedsel, citrusvruchten, zuur fruit, gefermenteerd voedsel, alcohol en (rood) vlees.
Pitta’s hebben slechts een bescheiden ontbijt nodig. Het middagmaal is de voornaamste maaltijd voor pitta’s (de middag is pitta-tijd). Pitta’s met een goede agni mogen ook een stevig avondmaal nemen, in tegenstelling tot andere constituties die dit minder gemakkelijk zullen verteren.
Zoet fruit is een goede keuze als ontbijt of tussendoortje: appelen, peren, zoete granaatappels, zoete druiven, kokosnoot, dadels en vijgen.
Pitta’s moeten voldoende drinken om af te koelen.
Oliën en vetten verhogen pitta, behalve ghee, kokos-, olijf-, soja-, avocado-, koolzaad- en zonnebloemolie.
Het optimale dieet voor pitta’s bestaat uit:
40-50% granen
20% peulvruchten of zuivel
30-40% verse groenten (mag rauwkost zijn)
5-10% fruit
Kapha
Kapha’s moeten de nadruk leggen op de bittere, wrange en scherpe smaken. Pikant voedsel helpt om de overtollige kapha af te voeren.
Zij vermijden best sterk gekoelde dranken (of met ijsblokjes toegevoegd), vettig en gefrituurd voedsel, diepvriesproducten, suiker, vlees, noten, zaden en oliën, tarwe en de meeste zuivelproducten (zuivel is slijmvormend).
Kapha’s hebben een trage stofwisseling en hebben minder voeding nodig dan andere types.
Sommige kapha’s mogen het ontbijt overslaan. Als ze toch ontbijten of een tussendoortje willen eten, dan is gedroogd fruit of licht fruit met een wrange smaak de beste keuze. De fructose van fruit wordt weliswaar omgezet in glucose, die kapha verhoogt. De voornaamste maaltijd is het middagmaal. Het avondmaal van een kapha moet licht zijn.
Kapha’s hebben minder vocht nodig dan andere constituties.
Het optimale dieet voor kapha’s bestaat uit:
30-40 % granen
20% peulvruchten
40-50% verse groenten
5-10% fruit.
Is Aayoerveda strikt vegetarisch?
Het is een mythe te geloven dat Aayoerveda vlees verbiedt. De klassieke Aayoervedische teksten maken al gewag van de kwaliteiten van kip, kalkoen, lam, eend en vis (bv. Ashtanga Hridayam van Vaaghbata).
Aayoerveda beveelt vlees aan voor mensen die zeer verzwakt zijn. Vlees bouwt het menselijk weefsel het snelste op, vanwege zijn vergelijkbare structuur. Aayoerveda raadt echter slechts kleine hoeveelheden vlees aan, maximum 100 gram vlees per dag. Teveel vlees leidt immers tot een opeenhoping van toxines en afvalstoffen in de ingewanden.
Pitta’s dienen rood vlees te vermijden, aangezien het hen te vurig en zelfs agressief kan maken.
Kapha's kunnen ernstig verstoord raken door het eten van vlees. Hen beveelt Aayoerveda dan ook alleen licht vlees aan zoals kip en kalkoen.
Voor vaata's daarentegen kan vlees, zeker bij zwakte, heilzaam zijn.
Aayoerveda raadt het eten van varkensvlees af voor alle constituties.
Vlees wordt door Aayoerveda echter als tamaasisch beschouwd en als verstorend voor de geest. In een volgend artikel zullen we het effect van voeding op de trigoena uitgebreid behandelen.
Vis is lichter dan vlees en heeft deze tamaasische werking veel minder. Bovendien bevat vette vis veel Ω-3-vetzuren, die een gunstig effect hebben op hart en bloedvaten.
In plantaardige eiwitten zitten soms minder essentiële aminozuren dan in dierlijke eiwitten of in een verkeerde verhouding. Daarnaast is het eiwit uit sommige plantaardige producten soms moeilijker te verteren, vooral door vaata-types.
Vegetariërs moeten opletten dat ze eiwitten uit verschillende bronnen eten vanwege het verschil in essentiële aminozuren.
Granen zijn bijvoorbeeld rijk aan het aminozuur methionine maar arm aan lysine. Bij peulvruchten is het net andersom. Granen en peulvruchten vullen elkaar dus aan. Van de peulvruchten wordt de mungboon door Aayoerveda het meest gewaardeerd.
Vitamine B12 komt uitsluitend voor in dierlijke producten zoals vlees, vis, zeevruchten, eieren en zuivelproducten (melk, boter, kwark, yoghurt, kaas).
Voor vegetariërs is het dus extra belangrijk om zuivelproducten en/of eieren te eten. Veganisten nemen best elke dag een tablet vitamine B12.
