Onderdeel 9
Aayoerveda – deel 9 maart 2023
AAYOERVEDA, DE WETENSCHAP VAN HET LEVEN
Luc Bael
DE SROTAAMSI OF KANALEN
De circulatie van doshas, voedsel, afvalstoffen en energie vindt plaats in de srotaamsi of kanalen. Er zijn zeer fijne kanaaltjes (vb. haarvaten), waarlangs de doshas en stoffen worden getransporteerd en daarnaast ook grote kanalen zoals het maag-darmkanaal en de luchtpijp.
Daar de Aayoervedische visie op zowel anatomie als fysiologie energetisch en dynamisch is, is een kanaal er om bepaalde substanties niet alleen van plaats A naar plaats B te vervoeren, maar ook om er tijdens dat transport iets mee te doen. Met andere woorden: een dergelijk kanaal is niet alleen een doorgang, maar tevens een soort chemische werkplaats waarin allerlei processen plaatsvinden. De motor achter die processen is agni, de transformerende kracht die binnen iedere srotas een belangrijke rol speelt.
Srotas betekent letterlijk: rivier. Elke srotas heeft een bron (wortel), een loop (doorgang of pad) en een monding (uitgang).
Bv. bij de kanalen die urine transporteren zijn de nieren de wortel, de urineleiders, blaas en urethra het pad en de plasopening de uitgang.
Stoornissen in de srotaamsi zijn te herleiden tot de volgende vier:
overvloedig stromen (bv. diarree)
stagnatie of verstopping (bv. bloedklonters in de slagaders)
dilatatie of zwelling (bv. tumor)
valse doorgang (bv. oedeem).
Het is van groot belang dat de srotaamsi altijd open blijven. Indien zij door welke oorzaak ook geblokkeerd raken, zal het metabolisme verstoord worden. Dieet en levensstijl die de dhaatoes ondersteunen en de doshas in evenwicht brengen, dragen bij tot een gezond transport via de srotaamsi.
Aayoerveda onderscheidt de volgende soorten srotaamsi.
Kanalen die praana, water en voedsel transporteren
Praana vaha srotaamsi
Kanalen die zorgen voor het transport van zuurstof (bv. longen, luchtpijp, neusholte).
Amboe vaha srotaamsi
Kanalen die vocht transporteren en het metabolisme ervan (bv. secreties in het maag-darmkanaal, speeksel, hersen- en ruggenmergvocht, zweet, secreties van de pancreas).
Anna vaha srotaamsi
Kanalen die vast en vloeibaar voedsel transporteren; dit is in hoofdzaak het maag-darmkanaal (mond, slokdarm, maag, dunne darm).
Kanalen die betrekking hebben op de weefsels of dhaatoes
Voor een beter begrip van de functie van deze kanalen leggen we nog even uit hoe de opbouw van de weefsels of dhaatoes in zijn werk gaat.
De dhaatoes zijn geen losstaande eenheden, maar de ene dhaatoe komt voort uit de andere. Elke dhaatoe voedt de volgende. De rasa dhaatoe is voeding voor de rakta dhaatoe; de rakta dhaatoe zorgt voor de opbouw van maamsa dhaatoe; maamsa dhaatoe is verantwoordelijk voor de opbouw van meda dhaatoe, enzovoort.
Het eindproduct van verteerd voedsel wordt aahaara rasa genoemd. Dit is de voorloper van het eerste weefsel, rasa dhaatoe. Het voeden van elke dhaatoe neemt 5 dagen in beslag. Gedurende deze 5 dagen wordt enerzijds stabiel weefsel van de dhaatoe gevormd (sthaayi dhaatoe of poshya) en anderzijds een onstabiel weefsel (asthaayi dhaatoe of poshaka) dat de voorloper is van de volgende dhaatoe.
Na vijf dagen wordt aahaara rasa dus omgezet in stabiel rasa dhaatoe weefsel en onstabiele rakta dhaatoe. De opbouw van de laatste weefsels (shoekra en aartava dhaatoes) zal pas voltooid zijn na 35 dagen (7x5). Dit proces wordt bestuurd door de dhaatoe agnis van elk weefsel. We komen hier verderop nog op terug.

Om een gelijkmatig opgebouwde structuur in het lichaam te krijgen is het van groot belang, dat de opbouw van de dhaatoes op een evenwichtige wijze geschiedt.
Deze uitwisseling van stoffen tussen de weefsels onderling gebeurt via de volgende kanalen.
Rasa vaha srotaamsi
Kanalen die plasma en lymfe vervoeren (bv. hart, slagaders, aders, lymfeklieren, lymfekanalen).
Rakta vaha srotaamsi
Kanalen die bloed transporteren (rode bloedcellen, hart, aders, lever, milt, beenmerg).
Maamsa vaha srotaamsi
Kanalen waarlangs de opbouwstoffen van de spierweefsels worden getransporteerd (bv. pezen, skeletspieren, bindweefsel, orgaanweefsels, huid).
Meda vaha srotaamsi
Kanalen die vet transporteren (vetweefsel, zweetklieren, bijnieren die het vetmetabolisme regelen).
Asthi vaha srotaamsi
Kanalen die de opbouwstoffen van het beendergestel transporteren (bv. wervelkolom, skelet).
Majjaa vaha srotaamsi
Kanalen die de opbouwstoffen van beenmerg, hersenen en zenuwen transporteren (bv. holten in botten, beenmerg, ruggenmerg, hersenen).
Shoekra vaha srotaamsi
Kanalen waarlangs het zaad getransporteerd wordt (bv. testikels, prostaat, zaadleiders, urineleider, plasbuis).
Aartava vaha srotaamsi
Rajah vaha srotaamsi:
Kanalen waarlangs de menstruatie plaatsvindt (bv. eierstokken, eileiders, baarmoeder, vagina).
Stanya vaha srotaamsi:
Kanalen waarlangs de moedermelk wordt getransporteerd (bv. melkklieren, melkkanalen, tepels).
Kanalen met betrekking tot de uitscheidingsorganen
Ook voor het transport van de malas zijn kanalen nodig.
Mōētra vaha srotaamsi
Kanalen die urine transporteren (blaas, nieren, urineleiders, urinebuis).
Poerisha vaha srotaamsi
Kanalen waarlangs de ontlasting getransporteerd wordt (bv. dikke darm).
Sveda vaha srotaamsi
Kanalen waarlangs transpiratie plaatsvindt (zweetklieren, talgklieren, zweetbuisjes, poriën).
Kanalen voor het transport van mentale energie
De mano vaha srotaamsi staan in voor de verdeling van bewustzijn en energie vanaf het hart (wortel) via de naadies en chakras (pad) naar het hele lichaam. De doorgang is het hele lichaam. De uitgang zijn de zintuigorganen en de marmapunten.
Met het hart wordt niet het fysieke maar spirituele hart bedoeld dat rechts in de borst ligt.
De volgende chakras waren reeds bekend door onze yogabeoefening.
Moelaadhaarachakra (letterlijke betekenis: wortelsteun) aan het ondereind van de wervelkolom.
Svaadhishthaanachakra (letterlijk: eigen verblijfplaats) twee vingers hoger op de wervelkolom.
Manipoerachakra (letterlijk: stad die schittert als een edelsteen) op de wervelkolom ter hoogte van de navel.
Anaahatachakra (letterlijk: plaats van subtiele geluiden) ter hoogte van het hart.
Vishoeddhachakra letterlijk: het zuivere centrum) ter hoogte van de keel, op de plaats waar de wervelkolom en de schedel elkaar ontmoeten.
Aagnyaachakra (letterlijk: bevelcentrum) onder de top van de schedel ter hoogte van de plaats tussen de wenkbrauwen.
Sahasraara (letterlijk: duizendvoudig) op de top van het hoofd; dit is de positieve pool van het energiestelsel en geen eigenlijke chakra.
De meest gekende naadies zijn de Pingalaa (kanaal van de mannelijke of zonenergie), de Idaa (kanaal van de vrouwelijke of maanenergie) en de Shoeshoemnaa Naadie (centraal kanaal) zijn.
Op de marmapunten komen we in een later artikel terug.
De mano vaha srotaamsi moeten zuiver zijn zodat de energie vrij kan vloeien.
Een regelmatige yogabeoefening en een dieet en levenswijze die aangepast zijn aan de constitutie zijn hiervoor essentieel.
Het einddoel van aayoerveda is, net zoals dat van yoga, een toestand van zuiver Bewustzijn. De geest moet begrepen worden door hem te observeren in zijn dagelijkse manier van functioneren: gedachten, gevoelens, gewaarwordingen, motieven, conditioneringen, conclusies, het gevormde zelfbeeld, de werking van het ego, enz. Deze observatie moet doorgaan tot de geest tot rust komt en alle dualiteit verdwijnt zodat enkel nog zuiver Bewustzijn overblijft.
