Onderdeel 18
Aayoerveda – deel 18 februari 2024
AAYOERVEDA, DE WETENSCHAP VAN HET LEVEN
Luc Bael
AAYOERVEDISCHE LEEFSTIJL (Vihaara) - vervolg

In dit artikel wil ik het hebben over Roetoecharyaa of levenswijze aangepast aan de seizoenen.
Volgens Aayoerveda hebben ook de seizoenen hun typerende prakriti, met de daarmee gepaard gaande goervaadi goenas (droog, vochtig, koud, warm, helder, beweeglijk, enz.) Abnormaal weer voor het seizoen kan resulteren in een soort “seizoens-vikriti”.
De volgende tabel geeft de evolutie weer van de doshas tijdens de seizoenen in het Westen.
Dosha | Toename | Hoogtepunt | Afname |
Vaata | Late zomer | Herfst, vroege winter | Lente |
Pitta | Late lente | Zomer | Herfst |
Kapha | Vroege winter | Late winter, lente | Zomer |
Het risico dat een dosha uit balans geraakt is groter tijdens het seizoen waarin deze dosha op haar hoogtepunt is. Rekening houdend met de overheersende doshas in elk van de seizoenen geeft Aayoerveda de volgende aanbevelingen.
Lente
In de lente overheerst kapha. De lente is over het algemeen een gezond seizoen, behalve voor kapha’s. Pitta’s zullen zich in hun nopjes voelen tijdens de eerste helft van de lente, terwijl de tweede helft misschien reeds te warm wordt voor hen.
Ingevolge de toegenomen warmte wordt de opgestapelde kapha in het lichaam vloeibaar en komt naar buiten in de vorm van slijm (verkoudheden).
Tijdens de lente beveelt aayoerveda de volgende levenswijze aan.
Gebruik gemakkelijk verteerbare, lichte maaltijden.
Houd je aan een dieet dat kapha tot rust brengt: voedsel met een bittere, scherpe en wrange smaak. Gebruik honing als zoetstof. Maak gebruik van de voedingstabellen (verkrijgbaar door een mail te sturen naar luc@yoga-vedanta-aalst.be).
Vermijd:
slapen gedurende de dag;
voedsel met zoete, zure of zoute smaak;
zware, vettige en gefrituurde voeding;
uitgebreid en zwaar ontbijt;
snacks tussen de maaltijden, behalve (gedroogd) fruit;
koude tocht, airconditioning; blootstelling aan vuil, stof en pollen;
gekoelde dranken.
Drink verwarmende en zuiverende thee op basis van gember, kaneel, kardemom, kruidnagel en toelsi met wat honing toegevoegd zodra de thee voldoende is afgekoeld (kook nooit honing!). Of vers bereide lassi (yoghurt of botermelk verdund met 4 delen water en een snuifje gemberpoeder).
Vast gedurende één dag per week. Vasten wordt niet specifiek aanbevolen in andere seizoenen.
Deze periode is het meest geschikt voor een panchakarma. Dit is een aayoervedische zuiveringskuur die we later uitgebreid zullen toelichten.
Nasya verdrijft kapha uit de neus, de sinussen en het hoofd.
Houd je droog en warm (kapha is vochtig en koud).
Trikatoe, poenarnavaa, sitopalaadi en soedarshan zijn kruiden(complexen) die helpen om kapha in balans te brengen of houden tijdens de lente.
In de lente is er een potentiële toename van kapha en vetweefsel (meda dhaatoe). Actieve sportbeoefening (joggen, stappen, …) helpt om overtollige kapha te verbranden.
Zomer
Tijdens de zomer overheerst de pitta dosha. De leefwijze moet dus afgestemd zijn op het kalmeren van pitta.
De smaken zoet, bitter en wrang verminderen pitta. Houd je aan een dieet dat pitta tot rust brengt (zie voedingstabellen verkrijgbaar op aanvraag bij luc@yoga-vedanta-aalst.be).
De stofwisseling is traag en agni eerder laag. Het is dus beter om niet te veel te eten. Vermijd echter het overslaan van maaltijden of vasten. Kitcherie op basis van basmati rijst en mung daal met cilantro (koriander blaadjes), geraspte kokos en een beetje ghee is geschikt als lunch of avondmaal.
Er is meer behoefte aan vocht dan in andere seizoenen. Verkoelende kruidenthee op basis van komijn, koriander en venkel is ideaal. Of lassi met suiker, komijn en korianderpoeder of steenzout.
Dagelijkse massage met zonnebloem- of kokosolie is aanbevolen. Kokosolie is verkoelend en kan worden aangebracht op de voetzolen en de hoofdhuid vóór het slapengaan.
Vermijd:
roken, rood vlees, sterke drank;
voedsel met een scherpe, zure of zoute smaak;
gekoelde dranken of dranken met ijsblokjes toegevoegd;
zonnebaden op het middaguur;
zware lichamelijke inspanningen in de zon, vooral na de middag;
discussie, vooral ’s middags (pitta verhoogt de kans op irritatie en boosheid);
maaltijden overslaan en vasten;
overdreven seksuele activiteit.
De beste kruiden tijdens de zomer zijn aamalakie, shataavarie en goedoechi. Zij verminderen pitta.
Hierna ook enkele kledingadviezen. Draag een zonnebril met grijze, bruine of groene glazen (geen rode of gele) en een hoed van lichte kleur. Draag kleren van katoen of zijde van een lichte kleur zoals wit, grijs, blauw, groen; geen donkere keuren, noch rood, oranje of donkergeel, want die absorberen warmte.
Een dutje na de lunch kalmeert pitta.
Herfst
In het Westen is de herfst, een periode waarin krachtige winden waaien en de goenas licht, droog, koud en ruw overheersen. De overheersende dosha tijdens de herfst is vaata.
De smaken zoet, zuur en zout verminderen vaata. Volg een dieet dat vaata onder controle houdt.
Verwarmende en licht verteerbare gerechten zoals soep zijn ideaal.
Drink kruidenthee op basis van gember, kaneel en kardemom of groentesap op basis van wortelen, radijzen en courgette. Vóór het slapengaan wordt warme melk aanbevolen (laten koken en dan afkoelen tot drinkbaar).
Vermijd:
droge voeding en rauwkost (salades, gedroogde vruchten, …);
voedingsmiddelen met een hoog eiwitgehalte;
maaltijden overslaan en vasten;
laat opblijven;
koffie en zwarte thee vlak na de maaltijd;
zware fysieke inspanningen en overdreven seksuele activiteit;
blootstelling aan hevige wind;
Ontspan of lees wat na het avondeten en ga op tijd naar bed.
Hou je warm.
Dagelijkse oliemassage met sesamolie of balaa olie.
Nasya met vacha olie verdrijft vaata.
De kruiden(complexen) die vaata kalmeren tijdens de herfst zijn dashamōēla (10 wortels), ashvagandhaa, balaa en vidaarie.
Winter
De winter is het seizoen van koude, vochtigheid en soms ook wind. In dit seizoen overheersen kapha en in mindere mate vaata. De warmte van de huid en de perifere weefsels trekt naar binnen en het spijsverteringsvuur is sterk.
Hou je aan een dieet dat kapha en vaata onder controle houdt. Laat in je maaltijden zoveel mogelijk alle zes smaken aan bod komen.
Eet verwarmende en licht verteerbare voeding. Kook met verwarmende specerijen zoals gember, kaneel, kruidnagel, kardemom en zwarte peper.
Drink thee op basis van verwarmende kruiden zoals gember en kaneel.
Vermijd:
gekoelde dranken;
maaltijden overslaan en vasten;
blootstelling aan tocht en wind;
laat opblijven;
middagdutjes of inactiviteit want dit doet kapha toenemen.
De beste kruiden om kapha onder controle te houden tijdens de winter zijn poenarnavaa, kaneel, gember, pippalie, zwarte peper, chitrak, en koetki.
Overigens zijn er een aantal specifieke aayoervedische preparaten die aangewezen zijn tijdens de winter. Aasavas verbranden toxines in het spijsverteringskanaal en worden best met lege maag genomen (vb. pippalie aasava, poenarnavaasava). Arishtas wakkeren agni aan, versterken tejas en ojas en elimineren toxines uit de weefsels; zij worden best ’s middags of na het eten genomen (vb dashamōēlaarishta).
Massage met warme sesamolie en nasya met vacha olie zijn ideaal tijdens de winter.
Hou je warm en droog. Ga naar buiten als de zon schijnt. Fysieke inspanningen doen het bloed goed stromen.
In een volgend artikel zullen we de visie van aayoerveda op ziekte behandelen.
