Onderdeel 27
Aayoerveda – deel 27 januari 2025
AAYOERVEDA, DE WETENSCHAP VAN HET LEVEN
Luc Bael
AAYOERVEDISCHE THERAPIEËN (CHIKITSAAS)
We hebben in het vorige artikel de shamana therapie besproken. Shamana betekent het tot rust brengen, verzachten en neutralizeren van de doshas, niet alleen in hun eigen zetels maar ook in de weefsels en de kanalen waar ze zich hebben opgehoopt. In dit artikel gaan we dieper in op de shodana therapie.
Shodana chikitsaa is gericht op het elimineren van een overmaat aan doshas uit hun zetel in het maagdarmkanaal.
Shodana omvat de eigenlijke panchakarma, de pōērvakarma (voorbereiding) en de pashchaat karma (post-panchakarma).
Pōērvakarma
De bedoeling van pōērvakarma is het terugbrengen van de doshas en aama uit de diepe weefsels naar het maagdarmkanaal zodat ze nadien gemakkelijker kunnen uitgedreven worden tijdens de eigenlijke panchakarma.
Tijdens de periode die voorafgaat aan de panchakarma wordt meestal een monodieet voorgeschreven zoals kitcharie en het gebruik van ½ tot 1 theelepel Triphalaa met warm water in de loop van de avond. De Shamana therapieën diepana en paachana worden ook tijdens de pōērvakarma toegepast.
Verder zijn er twee specifieke groepen van behandelingen die bedoeld zijn om de doshas in de weefsels vloeibaar te maken: snehana en svedana.
Snehana
Snehana is het innemen of uitwendig aanbrengen van olie of ghee, met de bedoeling om de overtollige doshas en aama te prikkelen en terug te drijven uit de diepe weefsels naar het maagdarmkanaal. Snehana vermindert vaata, bestrijdt stress, en voedt het zenuwstelsel. Sneha betekent “liefde, mededogen”.
De gunstige werking van snehana kan verklaard worden door de goenas of eigenschappen van olie of ghee:
Vochtig/olieachtig: smering van de weefsels
Vloeibaar: vloeibaar maken van toxines.
Zwaar: grondend, voedend, geeft kracht.
Subtiel: dringt door tot de subtiele kanalen en haarvaten.
Beweeglijk: verspreidt zich in de diepe weefsels en drijft toxines uit.
Zacht: verzacht de weefsels en geeft ontspanning.
Traag: verlengde werking.
Slijmerig: versterkt de weefsels.
Warm verbetert de circulatie, wakkert dhaatoe agni aan, verbrandt aama en vermindert vaata.
Inwendige snehana
Hierna volgen de vormen van inwendige snehana.
Achha sneha: drinken van olie of opgewarmde ghee, eventueel op een nuchtere maag. Ghee is gemakkelijk opneembaar, dringt diep door in de weefsels en is bij uitstek geschikt om de afvalstoffen op te lossen en terug te voeren naar het maagdarmkanaal. Inwendige consumptie van ghee wakkert agni aan en elimineert aama.
Vichaarana sneha: innemen van ghee of olie vermengd in de voeding.
Uitwendige snehana
Abhyanga: inwrijven van het hele lichaam met olie.
Het inwrijven van het lichaam met olie kalmeert de vaata dosha en helpt alle doshas om het diepe bindweefsel te verlaten en terug te keren naar het maagdarmkanaal. De olie dringt via de huid door tot het bindweefsel en de zenuwuiteinden. Abhyanga zorgt voor een goede slaap, kalmeert stress, vertraagt veroudering en is goed voor de huid, gewrichten en ligamenten.
Het gebruikt van olie (tailam) moet afgestemd zijn op de overheersende doshas. Vaatas hebben een droge huid en hebben veel olie nodig, pittas een medium dosis en kaphas een kleine dosis, aangezien hun huid reeds vettig is. Vaatas en kaphas hebben verwarmende olie nodig en pittas verkoelende olie. Hierna volgt een tabel met de meest aangewezen oliën voor elk van de types.
Vaata | Pitta | Kapha |
Sesamolie, amandelolie, castorolie Mahaanaaraayana Dashamōēla Balaa, balagoeloechyadi, balaswaganda Dhanvantarie Kseerbala | Zonnebloem- of kokosolie, amandelolie, olijfolie Neemolie Bhringaraaja Brahmi tailam Kseerbala tailam (Mahaa) Chandanadi tailam Mahaanaaraayana | Sesam-, maïs of mosterdolie, olijfolie Visha garba tailam Mahaanaaraayana tailam |

Oliemassage wordt afgeraden tijdens de menstruatie, bij zwangerschap, bij acute koorts of ernstige spijsverteringsproblemen, en bij sterk verhoogde kapha. Zorg voor een geschikte voorbereiding: oliemassage zonder interne snehana, diepana en paachana kan aama verder in de diepe weefsels duwen!
Shirobhyanga: inwrijven van het hoofd met olie (sesam- of zonnebloemolie of de medicinale oliën Bhringaraaja of Brahmie tailam).
Shirodhaara: constante stroom van medicinale olie over het voorhoofd.
Terwijl de persoon op de rug ligt wordt een permanente stroom van warme olie over het voorhoofd van de persoon in stand gehouden met behulp van een pot met kleine opening onderaan. Door het bewegen van de pot wordt de stroom van de ene slaap naar de andere geleid of stilgehouden ter hoogte van de Sthapanie marma die correspondeert met de Aagnya chakra. De olie wordt opgevangen en terug in de bovenste pot gegoten. Shirodhaara is effectief tegen stress, slapeloosheid, burn-out en hoofdpijn. Voor pitta’s wordt soms variant op basis van medicinale (karne)melk toegepast (takradhaara).
Padaabhyanga: inwrijven van de voeten met olie.
Pizhichil: uitknijpen over het lichaam van een doek of spons gedrenkt in warme medicinale olie. Brengt vaata tot rust.
Shiro basti: oliebad van de hoofdhuid met behulp van een lederen zak die als een hoed op het hoofd wordt geplaatst en gevuld wordt met olie.
Netra basti: oogbad met ghee. Er wordt een dijkje in meel rond de ogen gemaakt waarin lauwe ghee wordt gegoten; dan opent men de ogen.
Kati basti: er wordt een wal van deeg gemaakt ter hoogte van de onderrug waarin warme sesamolie wordt gegoten.
Svedana
Svedana is therapeutisch zweten met of zonder de hulp van een rechtstreekse externe hittebron. De warmte geproduceerd door svedana zet de srotaamsi open en laat de doshas rijpen en loskomen zodat ze gemakkelijk kunnen verwijderd worden via de poriën of het maagdarmkanaal.
Deze pōērvakarma therapie wordt meestal uitgevoerd na de snehana, die ervoor zorgt dat het vochtverlies tijdens het zweten onder controle blijft.
Agni svedana
Tot het zweten met behulp van een externe warmtebron (agni svedana) behoren de volgende therapieën.
Tapah svedana: zitten in de zon of nabij een vuur.
Bij rōēksha sveda worden opgewarmde zandzakjes of hete stenen gewikkeld in doeken op het lichaam van de patiënt gelegd.
Drava sveda: vloeibare warmte in de vorm van een heet bad of douche.
Avagaaha sveda: badkuip met heet water waaraan kruiden en/of natriumcarbonaat zijn toegevoegd. Of baden in warme minerale bronnen.
Parisheka sveda: hete douche; soms worden met behulp van een geperforeerd vat ook kruidenaftreksels toegevoegd aan het water.
Baashpa sveda: stoomtherapie door middel van een stoomcabine of sauna.
Baashpa sveda of stoomtherapie verbetert de transpiratie en de bloedsomloop, ontspant de spieren en verzacht pijn. Ze wordt meestal toegepast met behulp van een stoomcabine. Het hoofd bevindt zich steeds buiten de stoomcabine. Soms worden kruidenaftreksels of essentiële oliën toegevoegd aan de stoom. Voor vaata gebruikt men best nirgoendi, toelsi of eucalyptus, voor pitta sandelhout, jatamaamsi of roos en voor kapha mosterd, vacha of eucalyptus.
De variant Naadie sveda bestaat uit het aanbrengen van stoom met een darm op een bepaalde plaats in het lichaam.


Oepanaaha sveda: met behulp van hete kompressen.
Hete kompressen worden gebruikt in de vorm van kruidenpasta’s die in een doek worden gewikkeld en aangebracht op de huid. Ze worden gebruikt om pijn te verzachten, de circulatie te stimuleren en bij longvliesontsteking, verstuiking en traumatische verwondingen (geen open wonden).
Pinda sveda: warme stempels gevuld met een pap van rijst, melk, zaden en kruiden of met warm zand. Deze kruidenstempels worden vaak gebruikt bij hoge kapha, obstructies in de lymfecirculatie en grote hoeveelheden aama.
Anagni svedana
Tot het zweten zonder de hulp van een externe hittebron behoren onder meer het beoefenen van sport, het eten van scherp gekruide voeding, het drinken van gember thee, het beoefenen van zonnegroet, het bedekken van het lichaam met dekens, het aanbrengen van verwarmende zalven, het drukken op marmapunten, ...
Andere pōērvakarma behandelingen
Diepana en Paachana: zie vorig artikel.
Oedvartana: masseren of schrobben van het lichaam met een droog poeder op basis van haver, vachi, sandelhout, jatamaamsi, brahmi, of andere.
Vooral om kapha tot rust te brengen, vet vloeibaar te maken en toxines te verwijderen uit de talg- en zweetklieren.
Oedhoelanam: het inwrijven van de huid met een kruidenpasta op basis van sandelhout, jatamaamsi en brahmi om vaata en pitta te balanceren.
Gandoesha: vullen van de mond met sesamolie, melk of zoethoutthee tot overvloedig speeksel en uitspuwen. Voor aandoeningen van de mond en keel ten gevolge van doshas uit balans.
Kavala: het tandvlees en de tanden krachtig spoelen en masseren met sesamolie of medicinale thee (op basis van triphalaa en koerkoema), gorgelen en deze dan uitspuwen. Tegen heesheid, verkoudheid of hoest.
Lepana: aanbrengen van kruidenzalf op de huid.
Veshtana: aanbrengen van een verband.
Mardana: diepe drukmassage zonder olie in de tegenovergestelde richting van de haarzakjes. Breekt kristallen van onverwerkte emoties in het bindweefsel af. Emoties kunnen dan worden losgelaten via de marmapunten.
Piedaana: stevige diepe druk met een stomp voorwerp zonder daarbij te bewegen, bv. met kneukels, elleboog, vuist of het stompe uiteinde van een pen. Het lichaam produceert dan natuurlijke pijnstillers zoals endorfine en andere neurotransmitters.
