Onderdeel 1
Aayoerveda – deel 1 april 2022
AAYOERVEDA, DE WETENSCHAP VAN HET LEVEN
Dit artikel is het eerste uit een reeks over Aayoerveda.
Het woord 'Aayoerveda' is Sanskriet en betekent 'wetenschap van het leven'.
Aayoe betekent 'leven' en Veda betekent 'weten'.
Mijn eerste kennismaking met Aayoerveda waren de lessen van Jan De Smedt in de Yoga academie. In 2012 nam ik deel aan het jaarlijks congres van de Europese Yoga Unie in Zinal met als thema “Yoga en Aayoerveda”. Daar volgde ik diverse seminaries over Aayoerveda en maakte ik kennis met de Indische arts Naveen Gupta, die in België woont. Achteraf volgde ik opleidingen Aayoerveda bij Dokter Gupta en Lies Ameeuw. Sinds 2017 geef ik het vak Aayoerveda in de Yoga academie.
Oorsprong van Aayoerveda
Aayoerveda is 5000 jaar geleden als systeem voortgekomen uit de praktische, filosofische en spirituele inzichten van de Rishis (zieners). De kennis van de Rishis werd aanvankelijk mondeling doorgegeven aan hun leerlingen in de vorm van soetras, die pas veel later voor het eerst werden opgetekend (+/- 3000 jaar geleden).
De Ayoer Veda, een Oepaveda of onderdeel van de Atharva Veda, is het eerste geschreven document dat handelt over Aayoerveda.
Een van de basiswerken van de Aayoerveda is de Charaka Samhitaa geschreven door de Aayoervedische arts Charaka. De Characa Samhitaa bestaat uit acht delen van totaal honderdtwintig hoofdstukken en handelt over algemene principes van de Aayoerveda, filosofie, gezonde levenswijze, anatomie, voeding en smaken, oorzaken van ziekte, diagnose en prognose, toxicologie en de verschillende Ayoervedische medicijnen. Een grote verdienste van Charaka is de manier waarop hij groepen kruiden geclassificeerd had.
Een ander belangrijk werk over Aayoerveda is de Soeshroeta Samhitaa, geschreven door de arts en chirurg Soeshroeta. Soeshroeta behandelt een aantal aspecten die ook in de Characa Samhitaa staan beschreven, zoals algemene principes, pathologie, diagnose, anatomie, geneesmiddelen en toxicologie. Hij voegt er echter een uitgebreide beschrijving van de chirurgie aan toe, zoals amputatie, plastische chirurgie, enz. Sommige instrumenten die in de Soeshroeta Samhitaa beschreven staan, worden vandaag nog gebruikt. Soeshroeta beschreef ook de marmapunten waarover ik het later in deze reeks zal over hebben.
Een compilatie van de Charaka Samhitaa en de Soeshroeta Samhitaa werd gemaakt door Vaaghbata. Dit werk is bekend als de Ashtaangahridaya Samhitaa.
Basisprincipes van de Aayoerveda
Aayoerveda leert dat de mens een microkosmos is, een universum in zichzelf.
De mens is een kind van de kosmische krachten van de omgeving rondom hem, van de macrokosmos. Zijn individuele bestaan is onscheidbaar van de totale kosmische manifestatie. Characa drukte het als volgt uit:
‘Het individu is een synoniem van het universum.
Alle materiële en spirituele fenomenen van het universum
zijn aanwezig in het individu en omgekeerd’
Dit impliceert dat niet alleen alle materiële elementen van de kosmos aanwezig zijn in het individu maar ook het spirituele aspect, namelijk Bewustzijn. Deze soetra toont aan dat Aayoerveda en Yoga uit dezelfde bron afkomstig zijn, namelijk de inzichten van de Rishis. Daarom wordt vaak beweerd dat Aayoerveda en Yoga als broer en zus zijn.
De praktijk van Aayoerveda is ontworpen om geluk, gezondheid en creatieve groei van de mens te bevorderen. Door het juiste evenwicht tussen alle energieën in het lichaam-geest complex kan het proces van lichamelijke achteruitgang en ziekte worden afgeremd. Dit concept ligt aan de basis van Aayoerveda: het vermogen van ieder mens om zichzelf gezond te houden of te genezen door een diep begrip van de specifieke kenmerken van zijn lichaam en geest.
In Aayoerveda wordt gezondheid op holistische wijze benaderd. In de Soeshroeta Samhitaa wordt gezondheid als volgt gedefinieerd.
Iemand die gevestigd is in het Zelf,
wiens doshas in balans zijn, wiens agni (levensvuur) in balans is,
die over gezonde dhaatoes (weefsels) beschikt,
met een gezonde uitscheiding van malas (bijproducten),
wiens lichamelijke processen goed functioneren
en wiens geest, ziel en zinnen vol van gelukzaligheid zijn,
wordt een gezond persoon genoemd.
Uit deze definitie van gezondheid volgt dat Aayoerveda niet alleen het lichaam behandelt. Ook het mentale en spirituele aspect komen aan bod. Aayoerveda behandelt de hele persoon, niet slechts een orgaan of stelsel.
Belangrijk is ook dat Soeshroeta als eerste kenmerk opgeeft: gevestigd zijn in het Zelf. Hieruit blijkt dat Aayoerveda veel belang hecht aan meditatie.
De begrippen doshas, agni, dhaatoes en malas zal ik verderop in deze reeks uitgebreid toelichten.
Uit Soeshroeta’s definitie van gezondheid blijkt tevens dat een gezond persoon ook een gelukkig persoon is. Characa geeft de volgende definitie van geluk.
Zij die niet bedroefd zijn over hun fysieke en mentale gebreken,
zij die vervuld zijn van jeugdigheid, enthousiasme, kracht,
energie, reputatie, menselijkheid, moed,
die kennis hebben van kunst en wetenschap,
die hun zintuigen verfijnen,
die weelde kennen en diverse weldoende genietingen,
wiens acties de gewenste resultaten opleveren
en die zich vrij bewegen,
hebben een gelukkig leven en anderen niet.
Wie vermoedt dat beoefenaars van Aayoerveda wereldvreemde asceten zijn die zich elke vorm van genot ontzeggen, heeft het dus verkeerd voor.
Volgens Aayoerveda wordt de mens gemotiveerd door vier drijfveren of poeroesharthas.
Artha: voorspoed; het op een verantwoorde manier verwerven van voldoende financiële en andere middelen om gelukkig te kunnen leven.
Kaama: positieve energie of kracht van begeerte, die elk creatief werk voortbrengt; het hebben van vreugde en genot, waaronder ook seksueel genot.
Dharma: het vervullen van iemands plicht of levensopdracht.
Moksha: het verkrijgen van verlichting of spirituele bevrijding.
Om deze vier doelen te verwezenlijken is een goede fysieke en mentale gezondheid noodzakelijk.
Ieder mens krijgt bij de geboorte een eigen constitutie mee. Deze basisconstitutie is gebaseerd op de individuele verhouding tussen de vijf elementen die ook in de natuur aanwezig zijn. Het is belangrijk dat de voeding en de levenswijze van elk individu afgestemd zijn op de ritmen van de natuur en zijn basisconstitutie. Hoe beter die afstemming, hoe meer gezondheid en geluk die persoon zal ervaren. Verderop in de reeks zal ik uitgebreid terugkomen op de bepaling van de individuele constitutie en op de diverse richtlijnen inzake voeding en levenswijze om deze afstemming optimaal te maken.
Saamkhya, de filosofische basis van de Aayoerveda
De Ayoervedische inzichten zijn hoofzakelijk gebaseerd op de Saamkhya-filosofie.
Het woord Saamkhya betekent in feite: dat wat geteld kan worden.
saam = samen, bijeen
khya = kennen, begrijpen, gekend worden, tellen.
Saamkhya is dus een filosofisch systeem dat uitgaat van een aantal principes als basis van de schepping van het universum. De Rishi Kapila, die de Saamkhya-filosofie van de schepping uitwerkte, ontdekte vierentwintig beginselen of elementen die aan de basis van het universum liggen.
De bron van alle bestaan is het Kosmisch Bewustzijn in niet-gemanifesteerde staat of Brahman. Dit Kosmisch Bewustzijn manifesteert zich als Shiva en Shakti, mannelijke en vrouwelijke energie.
In de Saamkhya-filosofie wordt de mannelijke energie Poeroesha genoemd. Poer betekent ‘stad’, sheta betekent ‘verblijven’. Poeroesha is het pure Bewustzijn dat verblijft in de stad van de zinnen, m.a.w. het lichaam. Poeroesha is de potentiële oerenergie zonder vorm en kleur en verheven boven enige eigenschap. Poeroesha neemt niet actief deel aan de manifestatie van het universum maar is er de getuige van. Deze energie is keuzeloos, passief bewustzijn.
Prakriti is de vrouwelijke energie. Zij heeft vorm, kleur en eigenschappen: zij vertegenwoordigt bewustzijn dat over keuzemogelijkheden beschikt. Zij is de Goddelijke Wil, het Ene dat verlangt veel te worden. Het universum is het kind geboren uit de schoot van Prakriti, de Goddelijke Moeder.
Prakriti schept alle vormen in het universum, terwijl Poeroesha er getuige van is. De potentiële energie van Poeroesha en de creatieve wil van Prakriti verklaren de evolutie van de niet gemanifesteerde staat (Brahman) naar de materiële expressie.
De eerste manifestatie van Prakriti is het Kosmische Intellect, Mahad. Mahad is de pure, kosmische intelligentie, die werkzaam is in de hele schepping. In elke cel van het lichaam is deze intelligentie werkzaam.
Uit Mahad wordt Ahamkaara of ego gevormd (letterlijk: de ik-maker; aham= ik kaara= maker). Op dit punt splitst het kosmische zich in het individuele. Het ik-bewustzijn of ego plaatst het ‘ik’ in het middelpunt en creëert een ruimte om zich heen waartoe dat bewustzijn zich uitstrekt. Er is sprake van isolatie, separatie en differentiatie. Het ‘ik’ neemt objecten waar en neemt daarmee afstand van die objecten. Zodra dit ‘ik’ een centrum heeft gecreëerd in het bewustzijn, wordt Mahad Boeddhi genoemd. Dit is het intellect, het vermogen tot redeneren. Mahad is de universele intelligentie en Boeddhi de individuele intelligentie.
Voor de verdere ontwikkeling van de schepping zijn de trigoena noodzakelijk: Rajas, Tamas en Sattva.
Rajas is de actieve vitale levenskracht in het lichaam, een op beweging gerichte kracht.
Sattva en Tamas zijn inactieve, potente energieën, die de actieve, bewegende kracht van Rajas nodig hebben. Sattva is de creatieve potentie. Tamas is een in potentie vernietigende kracht.
Ahamkaara manifesteert zich, met de hulp van Sattva en Rajas, als de vijf zintuigen en bijhorende zintuigorganen (Gnyaanendriyas), de vijf acties en bijhorende actieorganen (Karmendriyas) en de geest (Manas). Zo wordt het organische universum gecreëerd.
Ahamkaara manifesteert zich voorts met de hulp van Tamas en Rajas als de vijf subtiele elementen (Tanmaatraas) en de vijf grove elementen (Mahabhōētas). Zo wordt het niet-organische universum gecreëerd.
Met Manas, de geest (in de betekenis van de Engelse term ‘mind’) kunnen we ervaringen verwerken, wilsbesluiten nemen en denken. De input van de geest bestaat uit dat wat de vijf zintuigen en de vijf handelingsorganen aanleveren.
Brahman en Poeroesha worden door Kapila niet meegerekend als deel uitmakend van de 24 elementen aangezien zij niet rechtstreeks actief zijn in het scheppingsproces. De vierentwintig elementen of beginselen van de Saamkhya-filosofie zijn dus:
Prakriti (creatieve wil)
Mahad (kosmisch intellect)
Ahamkaara (ego)
5 zintuigen (gehoor, tastzin, gezicht, smaak, reuk) met de bijhorende zintuigorganen of gnyaanendriyas (oor, huid, oog, tong, neus);
5 acties (spraak, grijpen, zich voortbewegen, voortplanting en uitscheiding) met de bijhorende actieorganen of karmendriyas (tong, handen, voeten, geslachtsorganen, anus);
Manas of de geest (in de betekenis van de ‘mind’);
5 Tanmaatraas of subtiele elementen: klank, tast, vorm, smaak, geur;
5 Mahaabhōētas of grove elementen: ether (aakaasha), lucht (vaayoe), vuur.

Wordt vervolgd.
Luc Bael
