Onderdeel 2
Aayoerveda – deel 2 mei 2022
AAYOERVEDA, ELEMENTEN EN HUN EIGENSCHAPPEN
In het vorige artikel hebben we een inleiding gegeven over aayoerveda en de filosofische oorsprong ervan toegelicht. In dit artikel behandelen we twee fundamentele begrippen uit de aayoerveda: goervaadi goenas (eigenschappen) en mahaabōēthas elementen.
Goervaadi goenas
Goenas zijn kwaliteiten of eigenschappen die we kunnen waarnemen met de zintuigen.
We kennen allemaal de Trigoena (Sattva, Rajas en Tamas), maar hier worden andere goenas bedoeld, namelijk de goervaadi goenas. Goervaadi is afgeleid van de werkwoordswortel “goerv”, wat betekent opheffen, verbeteren, verheffen. Het gaat dus om eigenschappen die kunnen verbeteren of genezen.
Characa zag dat alle organische en niet-organische substanties gekenmerkt zijn door attributen of eigenschappen. Er zijn 10 criteria die essentieel zijn om een aayoervedische diagnose te kunnen stellen: gewicht, temperatuur, vochtigheid, stevigheid, intensiteit, beweeglijkheid, elasticiteit, helderheid, textuur en structuur. Deze worden de goervaadi goenas genoemd.
Voor elk van deze 10 criteria onderscheidt men telkens twee tegengestelde eigenschappen. Gewicht kan bijvoorbeeld zwaar of licht zijn. Temperatuur kan warm of koud zijn. Iets kan droog zijn of vochtig zijn. Op die manier komt men aan 20 eigenschappen of goervaadi goenas.
CRITERIUM | EIGENSCHAP 1 | EIGENSCHAP 2 |
Gewicht | Zwaar (goeroe) | Licht (laghoe) |
Temperatuur | Warm (oeshna) | Koud (shieta) |
Vochtigheid | Droog (rōēksha) | Vochtig/ olieachtig (snigdha) |
Stevigheid | Vast, dicht, compact (sandra) | Vloeibaar (drava) |
Intensiteit | Snel, scherp, indringend (tiekshna) | Traag, sloom (manda) |
Beweeglijkheid | Stabiel, statisch (sthira) | Beweeglijk (chala) |
Elasticiteit | Hard (kathina) | Zacht (mroedoe) |
Helderheid | Doorzichtig, helder (vishada) | Ondoorzichtig, troebel (aavila) |
Textuur (oppervlak) | Glad, slijmerig (shlakshna) | Ruw (khaara) |
Structuur | Subtiel (sōēkshma) | Grof (sthōēla) |
De goervaadi goenas zijn waar te nemen in ieder facet van het leven. In de aayoervedische geneeskunst begint iedere diagnose met het bestuderen van de 20 goenas. Door voor iedere goena vast te stellen in welke pool hij zich bevindt (droog of vochtig, warm of koud, zwaar of licht) kan men een goede diagnose stellen.
Hierin stelt men vast welke eigenschap te veel aanwezig is en welke juist te weinig. Wanneer men weet welke goenas overheersen kan men datgene wat te weinig is versterken en het teveel juist gaan verzwakken. Bij de behandeling versterken gelijke eigenschappen elkaar en verzwakken tegengestelde eigenschappen elkaar.
Heeft iemand veel rimpels, een droge huid en stijve spieren, dan is er te veel droogte. Voedsel met vochtige smerende eigenschappen of abhyanga (massage met olie) vermindert droogte.
Heeft iemand last van veel ontstekingen, is hij/zij zeer kritisch en snel boos, dan weet je dat hij/zij last heeft van te veel hitte. In dit geval is een verkoelend dieet aangewezen.
Elementen
De materie wordt in de Aayoerveda uitgedrukt met behulp van de vijf elementen. Men noemt deze elementen ook de vijf mahaabōēthas (letterlijk: de vijf grote wezens).
De Rishis namen waar dat in het begin de wereld bestond als een ongemanifesteerde bewustzijnstoestand. Uit die toestand van verenigd bewustzijn kwamen de subtiele vibraties van de kosmische klank OM voort. Uit die vibratie verscheen als eerste het element ether. Ook in de bijbel staat ‘in den beginne was het Woord’.
Dit etherische element begon vervolgens te bewegen. De subtiele bewegingen van ether leidden tot het ontstaan van lucht, dat in beweging zijnde ether is.
De beweging van lucht veroorzaakte wrijving en die wrijving produceerde hitte. Deeltjes hitte-energie smolten samen en creëerden intens licht en uit dat licht manifesteerde zich het element vuur.
Door de hitte van het vuur losten bepaalde etherische elementen op en werden vloeibaar, waarmee het element water was ontstaan.
Daarna namen ze weer vaste vorm aan en schiepen zo de moleculen van het element aarde. Uit het element aarde komen alle levende lichamen voort, inclusief die in het plantenrijk, zoals kruiden en granen, en die in het dierenrijk, waaronder de mens. Het element aarde bevat bovendien de anorganische stoffen waaruit het rijk der mineralen is opgebouwd. Uit de schoot van de vijf elementen is dus alle materie voortgekomen.
De vijf basiselementen - ether, lucht, vuur, water en aarde - zijn voortgekomen uit de energie die haar oorsprong vindt in Kosmisch Bewustzijn; alle vijf zijn ze aanwezig in alle materie in het universum. En dus: energie en materie zijn één.
De laatste inzichten van de kwantumfysica leren ons dat alles in het universum in verbinding staat met elkaar. Alles is verbonden door een verenigd veld (Unified Field of Zero Point Field). Uiteindelijk kun je alles (mensen, dieren, planten, materie) terugvoeren op een verzameling van elektrische ladingen die voortdurend in contact staan met deze oneindige zee van energie.
De kwantumfysica ontdekte ook dat je de meest elementaire bouwstenen van de materie eigenlijk niet eens ‘materie’ kunt noemen. Subatomaire deeltjes blijken geen solide objecten te zijn, maar vibrerende energiepakketjes. Ze bestaan voor het grootste gedeelte uit lege ruimte. En dat wat overblijft, gedraagt zich onder bepaalde omstandigheden niet als materie maar als golven energie. Alles wat we waarnemen is gewoon een vastere vorm van energie, een soort gestolde energie.
“Alle materie ontstaat en bestaat alleen dankzij een energie die het deeltje van een atoom in trilling brengt en dit allerkleinste zonnestelsel van het atoom bij elkaar houdt.
We moeten achter deze kracht het bestaan van een bewuste en intelligente geest aannemen. Deze geest is de matrix van alle materie.”
Max Planck, kwantumfysicus
Eigenschappen van de elementen
De mens is een microkosmos van het universum en elk van de vijf elementen zijn ook aanwezig in de mens. Elk van deze elementen manifesteert zich in het lichaam.
Ether (aakaasha)
Ether is het allesdoordringende principe van ruimte. Het is de allesomvattende ruimte waarin de andere vier elementen voorkomen en bewegingsvrijheid hebben.
De goervaadi goenas van het element ether zijn: licht, koud, droog, vast, doorzichtig, subtiel, traag, stabiel, zacht en glad.
In het menselijk lichaam bevinden zich talrijke holle ruimten, die manifestaties zijn van het element ether (aakaasha). Vb. de mond, de neus, het maagdarmkanaal, de ademhalingswegen, de buikholte, de borstholte, de longen, de blaas, de baarmoeder, enz.
Mentaal geeft het element ether ruimte aan het denken en ook vrede en diepe rust. Ether ervaren in het luisteren leidt tot begrip.
Lucht (vaayoe)
Lucht (vaayoe) is het tweede element, het principe van stroming en beweging.
Lucht is de drager van zuurstof en is van levensbelang voor het bestaan van alle levende wezens. Lucht in beweging is wind. Wind is verantwoordelijk voor alle beweging in het universum.
De goervaadi goenas van het element lucht zijn: beweeglijk, doorzichtig, licht, droog, ruw, koud, subtiel, vloeibaar, snel en hard.
In het menselijk lichaam manifesteert het element lucht zich in de bewegingen van de spieren, de bloedstroom, de uitzetting en samentrekking van de longen en de bewegingen van de maagwand en de darmen. Alle bewegingen van het centrale zenuwstelsel worden gereguleerd door het element lucht in het lichaam.
Mentaal maakt het element lucht het tasten en doortasten mogelijk. Vaayoe zorgt voor voelen en aanvoelen en een goede intuïtie. Vaayoe zorgt voor creativiteit en vrolijkheid.
Vuur (Tejas of Agni)
Het derde element is vuur (tejas of agni). Vuur is het principe van transformatie. Zon en vuur vormen de belangrijkste energiebronnen in het universum. Beide zorgen ze ook voor het handhaven van een temperatuur die essentieel is voor het in stand houden van leven en geven ze licht, dat nodig is om te zien. Alle metabolische
processen zijn van dit element afhankelijk. Vuur transformeert bepaalde substanties in warmte en licht.
De goervaadi goenas van het element vuur zijn: warm, doorzichtig, snel, droog, licht, subtiel, vloeibaar, mobiel, zacht en glad.
In het lichaam worden alle aspecten van de stofwisseling en het enzymsysteem gecontroleerd door het element vuur. De belangrijkste organen die door het vuur gereguleerd worden, zijn de maag, de lever, de grijze hersenmassa en de huid. Maar ook de nieren zijn in zekere zin aan vuur onderhevig, want ook zij bezitten een sterk transformerend karakter. Vuur activeert ook het netvlies, dat het licht opvangt.
De lichaamstemperatuur, de spijsvertering, de intelligentie en het zicht zijn stuk voor stuk functies van het element vuur in het lichaam.
Mentaal geeft het element vuur scherpte en helderheid aan het intellect.
Vuur geeft geestelijke warmte, moed en wilskracht. Vuur laat zien en inzien.
Water (jala of aapas)
Water (jala of aapas) is het vierde belangrijke element in het lichaam.
Water is het principe van de cohesie en vorming. Niet alleen op de aarde is letterlijk alles gevormd door water, ook het menselijk lichaam vormt zich hierdoor. Het element zorgt ervoor dat bepaalde dingen aan elkaar verbonden worden. Het is daarmee de basis voor chemische verbindingen. Water heeft een verkoelend effect op de omgevingstemperatuur.
De goervaadi goenas van het element water zijn: vloeibaar, koud, vochtig/olieachtig, zacht, troebel, glad, zwaar, langzaam, beweeglijk, grof.
55 à 60 percent van het lichaam bestaat uit water. In het lichaam manifesteert het element water zich in de secretie van spijsverteringssappen en de speekselklieren, in de slijmvliezen, in het lymfestelsel, in het bloedplasma en cytoplasma. Water is van vitaal belang voor het functioneren van de weefsels, organen en verschillende stelsels in het menselijk lichaam. Zo moet bij voorbeeld uitdroging ten gevolge van diarree en braken direct behandeld worden om het leven van de patiënt te redden.
Mentaal zorgt water door zijn bindende en samenhoudende eigenschappen voor een goed geheugen. Water heeft te maken met proeven en beproeven.
Aarde (prithivie)
Aarde (prithivie) is het vijfde en laatste element uit de kosmos dat we in de microkosmos terugvinden.
Het element aarde staat voor de vaste substanties in de natuur en in het universum. Die vaste substanties geven een solide basis of vorm voor de andere. Aarde is het principe van stabiliteit en structuur. Aarde vormt de basis van het leven en maakt alles stabiel. Door het element aarde kunnen bepaalde mechanische processen op een gestructureerde wijze plaatsvinden.
De goervaadi goenas van het element aarde zijn: zwaar, koud, droog, stabiel, hard, grof, ruw, traag, troebel en vast.
In het menselijk lichaam zijn alle vaste, solide structuren (botten, tanden, kraakbeen, nagels, spieren, pezen, huid en haar) afgeleid van het element aarde.
Mentaal laat het element aarde toe om te ruiken, te bespeuren en te doorgronden. Het element aarde houdt verband met ‘geaard zijn’.
Elementen en doshas
Als we de vijf elementen nader bekijken, zien we dat de elementen ether en lucht niet direct vormgevende krachten zijn, maar een sturende werking hebben. Deze twee Mahabhōētas worden gerangschikt onder de dosha Vaata.
De elementen water en aarde vertegenwoordigen het vormgevend aspect en worden bij elkaar gezet onder de noemer Kapha.
Tussen de vormgevende en de sturende krachten is de transformerende kracht het element vuur, dat onder de dosha Pitta valt. Pitta heeft ook een beetje water.
In het volgende artikel zal ik verder ingaan op deze drie doshas.
