Artikels

VIER DINGEN OM OVER TE MEDITEREN

Tekstgrootte



VIER DINGEN OM OVER
TE MEDITEREN

Er is genoeg op de wereld om
te voorzien in ieders behoefte,
maar niet in ieders hebzucht.

Gandhi, geboren op 2 oktober,
een reden om in dit oktobernummer
bij zijn leven en werk stil te staan

Swami Sivananda zei dat je, om geestelijk en lichamelijk gezond te blijven, elke dag zou moeten mediteren over vier dingen, namelijk het lijden, de dood, de glorie van God en het leven van de wijzen.

Het lijden spaart niemand op deze wereld. Toch zegt Patañjali in het tweede boek van de Yoga Soetra:

16. Het lijden dat nog moet komen kan worden vermeden.

17. De oorzaak van wat kan worden vermeden is de vereenzelviging van de Ziener met het geziene.

Zolang je je vereenzelvigt met het lichaam en de geest overkomt je wat het lichaam en de geest overkomt. Dat wat je in wezen bent, is evenwel voorbij het lijden. Dit wordt uitgewerkt in elke goede Yogales: je leert de vereenzelviging met de dingen doorbreken. Is dit moeilijk? Je kunt het vergelijken met een reis van duizend kilometer: ze begint met de eerste pas van je voet.

Dit herinnert me aan een uitzending jaren geleden op de Nederlandse televisie Vinger aan de pols over Rob Wesdorp, hoogleraar geneeskunde, die leukemie kreeg. Statistisch gezien had men in die tijd en in dat geval een overlevingskans van acht jaar. Met dit voor ogen zocht hij begrijpelijkerwijs geestelijk soelaas. Hij vond die bij een therapeut, die zich afficheerde als psychosynthesetherapeut.

De psychosynthese of transpersoonlijke psychologie is een strekking in de psychiatrie waarvan de grondlegger de Italiaanse psychiater Assagioli (1888-1974) was. De psychosynthese is niets anders dan de Yogafilosofie in een modern jasje gestoken. Rob Wesdorp mediteerde met de therapeut: “Ik heb een lichaam, maar ik ben dat lichaam niet. Ik heb een geest, maar ik ben die geest niet. Ik heb gevoelens, maar ik ben die gevoelens niet…” Hij leerde dus de vereenzelviging met dat waarmee hij zich gewoontegetrouw altijd al had vereenzelvigd te doorbreken en hij vond zodoende zichzelf terug. Hij noemde het de ontdekking van zijn leven. Hij wees op zijn hart en hij had het over een lager bewustzijn. Dat “lager” was geen waardeoordeel. Hij bedoelde ermee dat hij het had ervaren op een lagere plaats, namelijk in zijn hart. Deze ontdekking veranderde zijn leven en gaf het kleur.

De tweede meditatie is over de dood. Dit zijn twee zekerheden die we hebben: we moeten sterven, maar we weten niet wanneer. Als iemand sterft, zegt men dat hij de geest heeft gegeven. In India zegt men dat men het lichaam heeft afgelegd. Hierachter zit een heel andere filosofie. Het lichaam is maar een tijdelijke verblijfplaats en de dood is geen einde. Het leven is niet eenmalig. We zijn hier maar pelgrims. En het doel van onze pelgrimstocht kan nooit van deze aarde zijn.

Het derde ding om over te mediteren, is de glorie van God. God is natuurlijk voor veel mensen een erg beladen woord. Er is de jaloerse God. Er is de God van de inquisitie. Er is de God die duizend maagden en het paradijs belooft als je je lichaam opblaast te midden van een massa onschuldige mensen. God schiep de mens naar zijn beeld en gelijkenis, maar de mens schept God eveneens naar zijn beeld en gelijkenis. Maar die God bestaat niet. God ligt buiten het bereik van de geest en de spraak, zeiden de wijzen van India. Zo schreef Kabier: “Al maakte ik van de hele wereld een blad papier, van alle woudbomen een pen, van de zeven wereldzeeën een inktpot, Hari’s glorie beschrijven kon ik niet. Saata samanda kie masi karau, lekhani sab banaraa-i, dharatie sab kaagad karaun, taoe Hari goena likhyaa na jaa-i” Wat is dan de oplossing? Hij kan worden bereikt door Zelfkennis (gnyaanagamyam; Bhagavad Gietaa XIII 18) en meditatie (dhyaanagamyam, zoals in de volgende meditatiestrofe:

Shaantaakaaram bhoejagashayanam padmanaabham soeresham
vishvaadhaaram gaganasadrisham meghavarnam shoebhaangam
Lakshmiekaantam kamalanaa-yanam Yogibhir dhyaanagamyam
vande Vishnoem bhavabhayaharam sarvalokaikanaatham.

Ik vereer degene die altijd vrede is, die rust op de slang, aan wiens navel het heelal ontspringt als een lotus, heerser over alle goden, basis van het heelal, wijds als de hemel, met een kleur als een wolk, fascinerend mooi, Heer van Lakshmie, met ogen als een lotus, die door Yogis wordt benaderd door meditatie, de aldoordringende Werkelijkheid, die alle vrees verdrijft, meester van het heelal.)

Deze wonderbare vierde meditatie vind je in dit nummer geïllustreerd met de woorden van de Shvetaashvataropanishad.

De vierde meditatie is over de wijzen. Ze hebben geworsteld met dezelfde problemen. Hoe hebben zij de moeilijkheden overwonnen? Ik illustreerde deze meditatie in dit nummer met een glimp van het leven en het werk van Gandhi.