Artikels

Hoe Vaalmieki de geschikte versvorm vindt

Tekstgrootte



Hoe Vaalmieki de geschikte versvorm vindt
Het verhaal van Raama werd aan Vaalmieki verteld door de legendarische wijze Naarada, de boodschapper tussen hemel en aarde. Vaalmieki luisterde vervuld van verwondering en hij gaf Raama onmiddellijk een plaats in zijn leven en installeerde Hem in de innerlijke kwartieren van zijn hart.

Toen Naarada vertrokken was, begaf Vaalmieki zich naar de Tamasaa, niet ver van de Ganges. Hij baadde in haar kristalhelder water terwijl hij de traditionele gebeden herhaalde en water in zijn handpalmen nam dat hij offerde in de rivier voor zijn voorouders en de goden. Daarna dwaalde hij lange tijd door het woud genietend van de schoonheid van de natuur. Op een open plek in het woud werd zijn aandacht getrokken door een paar snippen. Het was paartijd en de vogels verloren zich helemaal in elkaar. Plots werd het mannetje getroffen door de pijl van een jager. De kreet van het wijfje doorboorde het hart van Vaalmieki en vertoornd over de wrede daad sprak hij:

Maa nishaada pratishthaamtvamagamah shaashvatie samaah,
yat krauñchamithoenaadekamavadhieh kaamamohitam.

O jager, ge hebt een vogel in de paringstijd gedood, lange tijd zult ge vergeefs zoeken naar rust.

Kaamamohitam: gefascineerd of begoocheld (mohitam) door lust (kaama); krauñchas: snippen; nishaada: O jager (aanspreekvorm); pratishthaam: eer, rust, voorspoed; shaashvatieh samaah: lange jaren; maa agama: zal niet komen (verbiedende wijs); mithoenaadekam: uit een koppel één (ekam), een van beide vogels; tvam avadhieh: ge hebt gedood.

Toen hij die woorden had uitgesproken, begon hij erover na te denken. Hij zei na een tijd tegen zijn discipel Bharadvaja: “De woorden die me werden ingegeven door mijn medelijden met de vogels vormen een vers dat bestaat uit vier voeten, alle met evenveel lettergrepen. Laat het worden gekend als shloka, omdat het ontstond uit mijn smart (shoka).”

Na nogmaals te hebben gebaad in de rivier keerde Vaalmieki terug naar zijn aashram. Hij voerde zijn rituelen uit en ging in diepe meditatie. Op dat ogenblik verscheen Brahmaa, de schepper, hem. Sprakeloos van verbazing verwelkomde Vaalmieki zijn gast, leidde hem naar een zitplaats en offerde hem water, zoals de traditie dat voorschrijft. Brahmaa zei: “O grote wijze, het is niet als gevolg van uw eigen gedachten dat ge u zo welsprekend hebt uitgedrukt. Laat de ritmische zin die u werd ingegeven poëzie worden. Beschrijf in die versvorm het verhaal van Raama, zoals ge het hoorde van Shrie Naarada. Zolang er bergen en rivieren op aarde zijn, zolang zal het verhaal van Raama worden verteld. Zolang het verhaal van Raama wordt verteld, zolang zult ge in de hemelen verblijven.”

Ook de Bhagavad Gietaa is bijna helemaal geschreven in diezelfde versvorm, die anoeshtoep wordt genoemd. Ik heb er vroeger al over geschreven en het is leerstof voor de Yoga Academie. Het is goed af en toe het geheugen op te frissen.

Verklaring van het metrum
Dit is de tekst met acht lettergrepen per regel, die ik heb gesplitst in die lettergrepen:

Maa ni shaa da pra tish thaam tvam
a ga mah shaash va tie sa maah,
yat krauñ cha mi thoe naa de ka
ma va dhieh kaa ma mo hi tam

Lettergrepen zijn in het Sanskrit licht of zwaar. Ze zijn zwaar als ze een lange klinker bevatten of als de klinker wordt gevolgd door meer dan één medeklinker (maar let op: de geaspireerde medeklinkers kh, gh, th, dh, ph, bh vormen slechts één letter; na de medeklinker volgt een aangeblazen h).
De eerste vier lettergrepen en de laatste van elke versregel zijn vrij, dat wil zeggen dat ze zowel licht als zwaar kunnen zijn.
In elke versregel is de vijfde lettergreep licht en de zesde lettergreep zwaar.
In de eerste en de derde versregel is de zevende lettergreep zwaar en in de tweede en de vierde versregel is de zevende lettergreep licht.
Een shloka ziet er dus zo uit
vrij vrij vrij vrij licht zwaar zwaar vrij
vrij vrij vrij vrij licht zwaar licht vrij
vrij vrij vrij vrij licht zwaar zwaar vrij
vrij vrij vrij vrij licht zwaar licht vrij

Als een shloka niet aan deze voorwaarden voldoet, spreekt men over een corrupt vers. Ze komen voor, maar zijn zeldzaam.

In onze uitgave van de Bhagavad Gietaa staan de Sanskrit verzen in een gemakkelijk leesbare transliteratie. Wie ze wil leren reciteren, kan met bovenstaande uitleg oefenen tot het ritme goed in het geheugen zit. Die oude verzen zingen op een wonderbare wijze en geven veel kracht en inspiratie.