EKO DEVAH SARVA
BHOETESHOE GOEDHAH
Lezers
geven me soms huiswerk. Ik draag het op aan Goeroedev Swami
Sivananda.
Een
lezer schrijft dat hij geraakt was door Swami Sivananda’s lied
Song
of Upanishads (lied nr. 8 op
CD nr. 4). Hij zou graag weten uit welke Oepanishad
de zin Eko
devah sarvabhoeteshoe
goedhah komt. Ekah
betekent: één;
devah
betekent: God.
De klankwisseling heet sandhi: ekah dat eko wordt: de stemhebbende d van devah verandert de stemloze uitgang van ekah in een stemhebbende o. Devah blijft ongewijzigd: de stemloze s van sarva laat de stemloze uitgang van devah ongemoeid. Dit zijn de regels van de welluidendheid en de uitspreekbaarheid. Na de studie van het devanaagarie (Sanskrit alfabet) zijn dit de eerste regels die moeten worden geleerd in de cursus Sanskrit. Dergelijke klankwisselingen zijn er ook in het Nederlands. Het verschil is dat ze in het Sanskrit ook worden geschreven.
Goedhah betekent verborgen. Ekah, devah en goedhah staan in dezelfde naamval, wat je ziet aan de uitgang, namelijk de nominatief of het onderwerp van de zin. Ze zijn dus aan elkaar gelijk: God is één en Hij is verborgen. Dit is de letterlijke betekenis. Een werkwoord is in deze zin in het Sanskrit niet nodig, maar we moeten hem wel vertalen met gebruik van een werkwoord.
Waar is Hij verborgen? Sarvabhoeteshoe: in alle (sarva) wezens. Sarva is een woord dat welbekend is bij Yogabeoefenaars. Een van de bekendste aasanas of Yogahoudingen draagt namelijk sarva in haar naam: Sarvaangaasana, de uitstekende Alle-delenhouding.
Om nu te antwoorden op de vraag naar de herkomst van de zin, hij komt uit vers 11 van het zesde hoofdstuk van de Shvetaashvataropanishad.
De naam van de Oepanishad is een woordsamenstelling van Shveta, ashvatara en Oepanishad. Oepanishad betekent: zitten nabij (bedoeld wordt: aan de voeten van Goeroe of spirituele leraar om diens oepadesh of spiritueel onderricht te ontvangen). Ook hier speelt de sandhi een rol: a plus a wordt aa, a plus oe wordt o.
Shvetaashvatara was de naam van de rishi of ziener, die deze Oepanishad onderwees, zoals blijkt uit vers 21 van het zesde hoofdstuk: zie verder.
Shvetaasvatara betekent: zuiver (shveta) van zinnen (ashvatara). Dit was wellicht niet de eigenlijke naam van de rishis, maar veeleer een eretitel, zoals in het geval van Gandhi, die men al heel snel door zijn levenswijze Mahaatmaa of Grote Ziel begon te noemen. Nu de vertaling van het gezochte vers.
Vers
VI 11:
Eén
God is verborgen in alle wezens. Hij is aldoordringend (sarvavyaapi).
Hij is het innerlijke Zelf van alle schepselen
(sarvabhoetaantaraatmaa).
Hij zit alle handelingen voor (karmaadhyakshah). In Hem verblijven
alle wezens (sarvabhoetadhivaasah).
Hij is de getuige (saakshie) en Hij is zuiver Bewustzijn (chetaa).
Hij is alleen (kevalah) voorbij de drie eigenschappen van de natuur
(nirgoenah).
De drie eigenschappen van de natuur: harmonie (sattva), activiteit (rajas) en inertie (tamas). De Bhagavad Gietaa wijdt aan de drie goenas een heel hoofdstuk, namelijk hoofdstuk XIV, De Yoga van het Onderscheid tussen de drie Goenas.
Verzen
over de drie goenas uit Hoofdstuk XIV van de Bhagavad Gietaa
5.
Zuiverheid, rusteloosheid en traagheid (sattva,
rajas en
tamas) zijn uit de natuur
(prakriti)
geboren eigenschappen (goenas),
O Mahaabaaho (sterkarmige), en binden de onvernietigbare belichaamde
aan het lichaam.
6. Van deze bindt sattva, dat door zijn smetteloosheid helder en gezond is, door gehechtheid aan geluk en door gehechtheid aan kennis, O Anagha (zondeloze).
7. Weet dat rajas van nature passie is, de bron van dorst (naar ervaringen en gehechtheid). Het bindt de belichaamde, O Kaunteya (zoon van Koentie), door gehechtheid aan handeling (doenerschap).
8. Maar weet dat tamas geboren is uit onwetendheid, alle belichaamde wezens misleidend. Het bindt, O Bhaarata, door onachtzaamheid, lusteloosheid en slaap.
9. Sattva hecht zich aan geluk, rajas aan handeling, O Bhaarata, terwijl tamas waarlijk alle kennis (gnyaana) verbergt en zich hecht aan onachtzaamheid.
10. Er ontstaat (overheerst) sattva, O Bhaarata, als rajas en tamas overmeesterd zijn. Rajas als sattva en tamas overmeesterd zijn. En tamas als sattva en rajas overmeesterd zijn.
11. Schijnt er licht (prakaasha) door elke poort (zintuig) van het lichaam, dan mag worden aangenomen dat sattva overheerst.
12. Hebzucht, activiteit, het ondernemen van acties, rusteloosheid en hartstocht ontstaan wanneer rajas overheerst, O beste der Bhaaratas.
13. Duisternis, inertie, onachtzaamheid en begoocheling ontstaan wanneer tamas overheerst, O Koeroenandana (zoon van de Koeroes).
14. Sterft de belichaamde wanneer sattva overheerst, dan bereikt hij de vlekkeloze werelden van de kenners van het hoogste.
15. Sterft hij in rajas, dan wordt hij geboren onder degenen die gehecht zijn aan actie. Stervend in tamas, wordt hij geboren uit de moederschoot van de redelozen.
16. De vrucht van goede handeling, zeggen ze, is saat-tvisch en zuiver; de vrucht van rajas is pijn, en on-we-tend-heid is de vrucht van tamas.
17. Uit sattva ontstaat kennis (gnyaana) en hebzucht ontstaat uit rajas. Onachtzaamheid en misleiding ontstaan uit tamas, en ook onwetendheid.
18. Zij die gevestigd zijn in sattva gaan opwaarts. De raajasische mensen verblijven in het midden en taamasische mensen, verblijvend in de functie van de laagste goena, gaan neerwaarts.
19. De ziener die geen andere doener waarneemt dan de goenas en degene kent die hoger is dan de goenas, hij treedt Mijn wezen binnen.
20. De belichaamde die voorbij de drie goenas gaat, waaruit het lichaam is ontstaan, is vrij van geboorte, dood, verval en pijn en bereikt onsterfelijkheid.
Volgende
verzen uit Hoofdstuk VI van de Shvetaashvataropanishad tot het einde
van de Oepanishad
12.
Aan
deze wijze mensen, die in hun eigen hart de aanwezigheid zien van Hem
die de Ene Heerser is over het inactieve vele en die het ene zaad
veelvuldig maakt, behoort het eeuwige geluk en aan niemand anders.
Commentaar
Het
inactieve vele: de natuur
(prakriti)
is een veelvoudigheid, die wordt gekenmerkt door activiteit; dit is
de betekenis van het woord prakriti:
wat wordt gekenmerkt door beweging en verandering; maar de energie
tot activiteit ontleent de natuur aan het Zelf of Bewustzijn, dat
als bezielende kracht onveranderlijk aanwezig is achter alles wat
onophoudelijk verandert en vergaat.
Het
ene zaad: de oorspronkelijke
natuur, dat waaruit alles ontstaat.
13. Hij is de eeuwige (nitya) onder de eeuwigen en de intelligentie (chetanah) van degenen die intelligent zijn. Al is Hij één (ekah), toch bevredigt Hij de begeerten (kaamaan) van het vele (bahoenaam). Hij is de oorzaak van alles (tatkaaranam), benaderbaar door Saankhya en Yoga (saankhyayogaadhigamyam). Wie God verwerkelijkt (gnyaatvaa devam), wordt bevrijd (moechyate) van alle boeien.
Commentaar
De
eeuwigen: de elementen van de
natuur.
Het
vele: de talloze wezens.
14. De zon schijnt daar niet (na tatra soerya bhaati), noch de maan noch de sterren (na chandrataarakam). De bliksem schittert daar niet. Hoe dan dit vuur? Omdat Hij schittert, schittert alles. Door zijn licht schittert dit alles (tasya bhaasaasarvamidam vibhaati).
15. De ene vernietiger van onwetendheid te midden van dit heelal, is Hij alleen het vuur dat in het water verblijft. Alleen door Hem te vinden wordt de dood overwonnen. Er is geen ander pad naar verlossing.
Commentaar
Het
vuur dat in het water verblijft:
als zuiver Bewustzijn verblijft Hij in de materie hoe verschillend
die van Hem ook schijnt te zijn.
16. Hij is de schepper alsook de kenner van alles. Hij is zijn eigen bron, Hij is alwetend en Hij is de vernietiger van de Tijd. Hij is het reservoir van alle goede eigenschappen en de meester van alle wetenschappen. Hij is de controller van materie (pradhaana) en Bewustzijn (Kshetragnya: Kenner van het veld) en de Heer van de goenas. Hij is de oorzaak van de verlossing uit en de gebondenheid aan samsaara (de zintuiglijk wereld van geboorte en dood).
17. Hij is de ziel van het heelal (tanmayah: van Dat gemaakt). Hij is onsterfelijk (amritah) en Hij is de heerser (Ieshasamstha). Hij is de eeuwige Heer (Ieshe) van het heelal. Hij is alwetend (gnya), aldoordringend (sarva-gnyah). Hij is de beschermer (goptaa) van deze wereld. Om de wereld te besturen (Ieshanaaya) bestaat er (vid-yate) geen andere oorzaak (na anyah hetoeh).
18-19. Ik die de verlossing zoek, neem een toevlucht in die stralende, wiens licht het intellect naar het Zelf (Aatman) doet gaan, die bij het begin van de schepping Brahmaa (de schepper) voortbracht aan wie Hij de Vedas gaf, die de hoogste brug naar de onsterfelijkheid vormt, die zonder delen en vrij van handelingen, vrede in wezen en smetteloos is en die gelijkt op het vuur dat zijn brandstof verteerde.
Commentaar
Die
gelijkt op het vuur dat zijn brandstof verteerde: zoals
het vuur brandstof verteert,
zo verbrandt Hij de
on-we-tend-heid van de zoekers.
20. Zonder Godverwerkelijking komt het lijden niet tot een einde; het is als het oprollen van het uitspansel als een huid.
Commentaar
Zonder
Godverwerkelijking is het zoeken naar verlossing even onmogelijk als
het oprollen van het uitspansel.
21. Nadat hijzelf het Brahman (het Absolute) had verwerkelijkt door de kracht van versterving en concentratie, alsook door de genade van God (devaprasaadaat), verklaarde de wijze Shvetaasvatara de waarheid aan de hoogste orde van verzakers over dat uiterst heilige Brahman, waarin alle zieners een toevlucht zoeken.
22. Het hoogste geheim (paramam goehyam), uiteengezet in de Vedaanta in vroegere tijden (poeraakalpe), mag niet worden gegeven aan iemand wiens passies niet werden overwonnen en die geen waardige zoon en geen waardige discipel is.
23. Deze waarheden die worden onderwezen, schitteren slechts in de grote ziel (mahaatmanah), die de hoogste devotie koestert voor God en evenveel devotie voor de Goeroe. Ze schitteren in die grote ziel alleen.
